การรื้อฟื้นศิลปะการขับลื้อของกลุ่มชาติพันธุ์ไทลื้อ อำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา และบ้านนายางใต้ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

บทคัดย่อ

การศึกษานี้เป็นการศึกษารูปแบบการขับลื้อในบริบททางสังคมไทลื้อที่อาศัยอยู่ท่ามกลางกลุ่มชาติพันธุ์ท้องถิ่น ในอำเภอเชียงคำ จังหวัดพะเยา และบ้านนายางใต้ แขวงน้ำบาก ประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรื้อฟื้นของศิลปะการแสดงกลุ่มชาติพันธุ์ไทลื้อ ผู้วิจัยใช้วิธีการศึกษาด้วยการสังเกตการณ์อย่างมีส่วนร่วม และสัมภาษณ์แบบเจาะจงนักแสดง และผู้อุปถัมภ์การขับลื้อ

ผลการศึกษาพบว่า การรื้อฟื้นของศิลปะการแสดงขับลื้ออำเภอเชียงคำ ทำให้ศิลปะการแสดงที่เกือบสูญหายกลับมาอีกครั้ง เกิดการปรับตัวของการขับลื้อหลังจากที่ได้ทำการรื้อฟื้นจากวิทยากรท้องถิ่นใน 3 รูปแบบ คือ (1) การนำขับลื้อมาแสดงในงานประเพณีท้องถิ่นรูปแบบใหม่ ได้แก่ งานไทลื้อ อำเภอเชียงคำ งานชาติพันธุ์ในจังหวัดพะเยา งานไทลื้อโลก งานต้อนรับแขกในหน่วยงานราชการ (2) การนำขับลื้อเข้าสู่โรงเรียนโดยส่งเสริมให้วิทยากรท้องถิ่นเข้าไปมีส่วนร่วมในการถ่ายทอดการขับลื้อ นำมาต่อยอดสร้างนวัตกรรมการขับลื้อในรูปแบบของกลอนแปด และกลอนสี่ ในระดับประถมศึกษาของครูในโรงเรียน (3) การนำองค์ความรู้ดังกล่าวของนักแสดงขับลื้อเผยแพร่ในสื่ออิเล็กทรอนิกส์ออนไลน์ โดยการส่งเสริมจากสมาคมไทลื้อแห่งประเทศไทย

สำหรับการขับลื้อของกลุ่มชาติพันธุ์ไทลื้อในบ้านนายางใต้ พบว่าได้รับการสืบทอดการขับลื้อมาจากครอบครัว เพื่อใช้แสดงในงานมงคลต่าง ๆ มีลักษณะการขับประกอบเครื่องดนตรีที่มีความแตกต่างจากการขับลื้อของเชียงคำ โดยเป่าปี่ 2 เลา ประกอบการขับเรียกว่า ปี่เกี้ยว สำหรับการขับลื้อของนักแสดงหญิงซึ่งไม่ปรากฏในประเทศไทย แต่ทั้งสองประเทศมีการขึ้นขันครูซึ่งเป็นสิ่งยึดเหนี่ยวของนักแสดงก่อนการแสดง ประโยชน์จากการศึกษาทั้งสองประเทศเป็นข้อมูลเบื้องต้นที่สามารถนำไปพัฒนารูปแบบการขับลื้อ การสร้างนวัตกรรมการขับลื้อ รวมถึงการนำไปพัฒนาการส่งเสริมกิจกรรมของผู้สูงอายุในชุมชน