การออกแบบสภาพแวดล้อมในการเดินเท้าในเมืองที่เป็นมิตรต่อผู้สูงอายุ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมและเสนอแนวคิดเกี่ยวกับการออกแบบสภาพแวดล้อมในการเดินเท้าในเมืองที่เป็นมิตรต่อผู้สูงอายุ ประเทศไทยและประเทศอาเซียนกำลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุระดับสุดยอด ซึ่งผู้สูงอายุมีสัดส่วนเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง (Department of Older Persons, 2021; Situation of the Thai Elderly, 2020) การเข้าสู่สังคมสูงวัยส่งผลต่อการวางนโยบายด้านสังคม เมือง และโครงสร้างพื้นฐาน เพื่อให้ผู้สูงอายุสามารถดำรงชีวิตอย่างปลอดภัยและมีศักดิ์ศรี พระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546 และกฎกระทรวงกำหนดสิ่งอำนวยความสะดวกในอาคารสำหรับผู้พิการหรือทุพพลภาพและคนชรา พ.ศ. 2548 กำหนดแนวทางการเข้าถึงอาคารและสิ่งอำนวยความสะดวก โดยเน้นความเท่าเทียมและความปลอดภัย การออกแบบเพื่อคนทั้งมวล (Universal Design) และแนวคิดอารยสถาปัตย์ (Friendly Design) เป็นแนวทางสำคัญที่ส่งเสริมการเข้าถึงพื้นที่สาธารณะอย่างสะดวกและปลอดภัย (Mace, 1998; Department of Public Works and Town & Country Planning, 2018) องค์การอนามัยโลกเสนอกรอบแนวคิดการสูงวัยอย่างมีพลัง (Active Ageing Framework) เพื่อส่งเสริมสุขภาวะ การมีส่วนร่วม และความมั่นคงของผู้สูงอายุ (WHO, 2007) หลายหน่วยงาน เช่น รฟม. และบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) ได้นำแนวทางเหล่านี้มาปฏิบัติจริง โดยจัดสิ่งอำนวยความสะดวก เช่น ทางลาด ห้องน้ำ ป้ายบอกทาง และระบบสัญญาณเตือนภัย การออกแบบเมืองที่เอื้อต่อผู้สูงอายุจึงเป็นการสร้างสภาพแวดล้อมที่รวมถึงความปลอดภัย ความสะดวก และความเสมอภาคของทุกคนในสังคม พร้อมแนวคิดใหม่ “เมืองที่เอื้อต่อการสูงวัยอย่างมีศักดิ์ศรี” และ “โครงสร้างพื้นฐานเพื่อการใช้ชีวิตตลอดช่วงวัย” ที่เน้นการมีส่วนร่วมและคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุ