มาตรการทางกฎหมายในการรองรับการกระจายอำนาจ ด้านงบประมาณของสถานศึกษา

บทคัดย่อ

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาปัญหาทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการกระจายอำนาจด้านงบประมาณสู่สถานศึกษา (2) ศึกษาและเปรียบเทียบมาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยกับต่างประเทศ (3) เสนอแนวทางปรับปรุงกฎหมายเพื่อให้การกระจายอำนาจด้านงบประมาณแก่สถานศึกษามีประสิทธิภาพ เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยรวบรวมข้อมูลจากกฎหมาย ระเบียบราชการ และงานวิจัยทั้งในและต่างประเทศ แล้ววิเคราะห์เชิงเนื้อหาเพื่อสังเคราะห์ข้อเท็จจริงอย่างเป็นระบบ

ผลการวิจัยพบว่า การกระจายอำนาจด้านงบประมาณของสถานศึกษาขั้นพื้นฐานในประเทศไทย แม้มีกฎหมายรองรับ เช่น พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม               แต่การปฏิบัติยังคงรวมศูนย์อำนาจไว้ที่ส่วนกลาง ส่งผลให้สถานศึกษาขาดความคล่องตัว โดยเฉพาะโรงเรียนขนาดเล็กที่ไม่มีหน่วยเบิกจ่าย ทำให้การบริหารงบประมาณล่าช้าและไม่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ ประเทศไทยใช้รูปแบบ “การมอบอำนาจ” มากกว่า “การกระจายอำนาจเต็มรูปแบบ” ต่างจากสหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย และนิวซีแลนด์ ที่ให้อิสระแก่สถานศึกษาในการบริหารงบประมาณ บุคลากร และหลักสูตร ภายใต้กลไกตรวจสอบจากชุมชน ซึ่งทำให้เกิดความยืดหยุ่นและโปร่งใส แม้บางสถานศึกษามีสถานะเป็นนิติบุคคลเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ แต่ยังถูกจำกัดโดยกรอบกฎหมาย เช่น พระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546 พระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา พ.ศ. 2547 และพระราชบัญญัติว่าด้วยการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 ซึ่งไม่เอื้อต่อการตัดสินใจของสถานศึกษา แนวทางปรับปรุงประกอบด้วย (1) การแก้ไขกฎหมายแม่บทเพื่อมอบอำนาจโดยตรง (2) การจัดตั้ง “กลุ่มสหโรงเรียน” เพื่อบริหารทรัพยากรร่วม (3) การพัฒนาศักยภาพบุคลากรและเพิ่มอัตรากำลังสายสนับสนุน และ                      (4) การจัดตั้งระบบติดตามประเมินผล เพื่อให้การกระจายอำนาจด้านงบประมาณโปร่งใส ยั่งยืน และยกระดับคุณภาพการศึกษาอย่างแท้จริง