ศิลปะการละครกับอุดมการณ์ชาติ: บทละครเรื่องพระร่วง พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวในฐานะเครื่องมือสร้างเอกภาพ และอัตลักษณ์ไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์บทบาทของศิลปะการละครในฐานะพลังทางวัฒนธรรมในการถ่ายทอดอุดมการณ์ชาติ ผ่านการศึกษาบทพระราชนิพนธ์เรื่อง พระร่วง ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ซึ่งทรงใช้ศิลปะและวรรณคดีเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างจิตสำนึกความเป็นชาติและความสามัคคีของประชาชน การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ข้อมูลที่ใช้ประกอบการวิเคราะห์แบ่งเป็นข้อมูลปฐมภูมิ คือตัวบทพระราชนิพนธ์ และข้อมูลทุติยภูมิ คือเอกสาร บทความ และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง จากนั้นจึงทำการวิเคราะห์เชิงเปรียบเทียบและสังเคราะห์เพื่ออธิบายความหมายเชิงอุดมการณ์ที่สะท้อนผ่านศิลปะการละคร
ผลการวิจัยพบว่า (1) บทละครสะท้อนทัศนะเรื่อง “ความเป็นชาติไทย” ผ่านคุณค่าความจงรักภักดี ความรักชาติ และความสามัคคี ซึ่งเป็นรากฐานของเอกภาพแห่งชาติ (2) ภาพลักษณ์ของ ผู้นำในอุดมคติ โดยพระร่วงเป็นกษัตริย์ผู้ทรงคุณธรรม ปกครองด้วยเมตตา ความยุติธรรม และสติปัญญาแบบพ่อปกครองลูก ที่เป็นต้นแบบของภาวะผู้นำเชิงคุณธรรม (3) คุณลักษณะของ พลเมืองดี ที่ยึดมั่นในความกล้าหาญ กตัญญู และความเสียสละเพื่อส่วนรวม พร้อมทั้งยกย่องบทบาทสตรีไทยให้มีส่วนร่วมในการธำรงชาติ สะท้อนการเปลี่ยนผ่านของสังคมสู่ยุคใหม่ และ (4) ความเชื่อและพิธีกรรม ทำหน้าที่เป็นพลังทางจิตวิญญาณ ผสานคติพุทธและพราหมณ์–ฮินดู เพื่อเสริมสร้างเอกภาพและขวัญกำลังใจของชาติ กล่าวได้ว่า พระร่วง เป็นวรรณคดีที่หลอมรวมสถาบันพระมหากษัตริย์ ศาสนา และประชาชนไว้ในอุดมการณ์ชาตินิยมแบบราชา โดยศิลปะการละครทำหน้าที่เป็นพลังทางวัฒนธรรม ถ่ายทอดอุดมการณ์ชาติและคุณค่าทางจิตวิญญาณ อันนำไปสู่การสร้างอัตลักษณ์และเอกภาพของความเป็นไทยอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2525). พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวกับการละครไทย. กรุงเทพมหานคร: กรมศิลปากร.
กรมศิลปากร. (2542). บทพระราชนิพนธ์เรื่องพระร่วง ฉบับพิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์.
กรรณภิรมย์ สุวรรณานนท์. (2517). พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวกับการสร้างชาติไทย. ใน วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
กัญญารัตน์ เวชชศาสตร์. (2524). พระร่วงโรจนฤทธิ์และพระปฐมเจดีย์. ใน สารานุกรมพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว. กรุงเทพมหานคร: คณะกรรมการฉลองวันพระราชสมภพครบ 8 รอบ และ 100 ปี ของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว.
กีรติ เกียรติยากร. (2546). จดหมายเหตุพระราชประวัติ (บางตอน) ในพระบาทสมเด็จพระศรีสินทร มหาวชิราวุธ พระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว. กรุงเทพมหานคร: จดหมายเหตุ.
จรัสพิมพ์ ศิริมาตร์. (2554). ทัศนะและกลวิธีแสดงทัศนะในพระราชนิพนธ์บทร้อยกรองขนาดสั้นในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว. ใน วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาภาษาไทย. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
จักรกฤษณ์ ดวงพัตรา. (2544). วรรณคดีการแสดง. กรุงเทพมหานคร: คลังนานาวิทยา.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2557). พระร่วงกับการเมืองแห่งการสร้างชาติ. วารสารศิลปวัฒนธรรม, 36(4), 45–56.
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2467). บทละครร้องเรื่องพระร่วง. กรุงเทพมหานคร: ไทยเขษม.
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2467). พระร่วง: บทละครพูดคำกลอน. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2526). เที่ยวเมืองพระร่วง. (พิมพ์ครั้งที่ 12). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ไทยเขษม.
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว. (2542). บทละครพูดคำกลอนพระร่วง. กรุงเทพมหานคร: บรรณกิจ.
ภัชราพร ช้างแก้ว. (2530). พุทธศาสนากับการก่อตัวของรัฐไทยแบบใหม่ในสมัยรัชกาลที่ 5 และรัชกาลที่ 6. ใน วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
มัทนา เกษกมล. (2517). การวิเคราะห์ในเชิงประวัติศาสตร์เรื่องการเมืองและการปกครองในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. 2453–2468). ใน วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สมเด็จฯ ดำรงราชานุภาพ, กรมพระยา. (2540). ความทรงจำเรื่องความเป็นมาของชนชาติไทย. กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ต้นฉบับ.
สมศรี ชัยวณิชยา. (2536). คติความเชื่อเรื่องพระร่วงในงานเขียนประวัติศาสตร์ตั้งแต่รัชกาลที่ 1–รัชกาลที่ 6 (พ.ศ. 2325–2468). ใน วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุกัญญา สุจฉายา. (2542). พระร่วง: วีรบุรุษในประวัติศาสตร์ และวีรบุรุษทางวัฒนธรรม. ใน ภาษาและวรรณคดีไทย. กรุงเทพมหานคร: โครงการตำราคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อัญชลาภรณ์ โกมลเสวิน. (2518). ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (พ.ศ. 2453–2468). ใน วิทยานิพนธ์รัฐศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชารัฐศาสตร์. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Anderson, B. (1991). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism (Revised ed.). London: Verso.
Goffman, E. (1959). The presentation of self in everyday life. New York: Doubleday.
Nye, J. S. (2004). Soft power: The means to success in world politics. New York: Public Affairs.
Schechner, R. (2003). Performance theory (Revised and expanded ed.). London: Routledge.
