การพัฒนาบรรจุภัณฑ์โดยใช้ทุนทางวัฒนธรรมในท้องถิ่นเป็นฐานสำหรับผลิตภัณฑ์เกษตรแปรรูปของชุมชนผู้สูงอายุบ้านหนองขาว จังหวัดกาญจนบุรี

บทคัดย่อ

           การวิจัยนี้มีเพื่อ 1) ศึกษาอัตลักษณ์ มรดกภูมิปัญญา ทุนทางวัฒนธรรมในท้องถิ่นสำหรับออกแบบบรรจุภัณฑ์ผลิตภัณฑ์เกษตรแปรรูปของกลุ่มผู้สูงอายุ 2) สังเคราะห์อัตลักษณ์สู่กระบวนการออกแบบงานบรรจุภัณฑ์ และ 3) สร้างต้นแบบบรรจุภัณฑ์ เป็นการวิจัยเชิงปฏิบัติแบบมีส่วนร่วมสะท้อนความจริงให้สอดคล้องกับการปฏิบัติในบริบทของกรอบแนวคิดของชุมชน โดยกำหนดกลุ่มตัวอย่าง 1) เก็บข้อมูลก่อนการออกแบบร่าง จำนวน 150 คน และ 2) พัฒนารูปแบบและประเมินประสิทธิภาพ ความพึงพอใจ หลังการออกแบบ จากกลุ่มตัวอย่าง 340 คน ได้แก่ ประชากรชุมชนหนองขาว นักท่องเที่ยว ผู้เชี่ยวชาญและนักออกแบบ สรุปผลแบบการบรรยาย โดยใช้การวิเคราะห์ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน นำเสนอผลงานการออกแบบและจัดกิจกรรมถ่ายทอดองค์ความรู้สู่ชุมชน

         ผลการวิจัยพบว่า อัตลักษณ์ท้องถิ่นสะท้อนผ่านผลิตภัณฑ์แปรรูปจากทรัพยากรธรรมชาติ เช่น ตาล ข้าว และพริก โดยผ้าขาวม้าร้อยสีและลวดลายเรขาคณิตแสดงถึงวัฒนธรรมการแต่งกาย สีประจำถิ่นคือสีแดงหรือแสด สู่การออกแบบผลิตภัณฑ์ ได้แก่ น้ำตาลสด ขนมตาล ข้าว พริกแกง และขนมกง พัฒนาเป็นแบบร่าง 17 แบบ โดยกราฟิกใช้ภาพถ่ายผสมภาพลายเส้น และตัวอักษรไทยร่วมสมัยที่อ่านง่าย ใช้สีสื่อถึงตัวสินค้า ส่วนโครงสร้างใช้วัสดุกระดาษ พลาสติก และแก้ว ที่คำนึงถึงการปกป้องคุณภาพและต้นทุน การประเมินความพึงพอใจอยู่ในระดับมากที่ค่าเฉลี่ย 𝑥̅ = 3.91 (S.D. = 0.84) การสร้างต้นแบบบรรจุภัณฑ์ที่สามารถผลิตได้จริง พร้อมทั้งจัดกิจกรรมถ่ายทอดองค์ความรู้สู่กลุ่มผู้สูงอายุ ที่มีระดับความพึงพอใจโดยรวมในระดับมากที่สุด คิดเป็นร้อยละ 90 และสามารถต่อยอดใช้ในเชิงพาณิชย์ได้จริง