นาฏกรรมเชิงภูมิทัศน์จากประวัติศาสตร์และตํานานพื้นถิ่นโบราณสถาน ปราสาทภูมิโปน จังหวัดสุรินทร์

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเชิงสร้างสรรค์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างสรรค์นาฏกรรมเชิงภูมิทัศน์ที่อ้างอิงจากประวัติศาสตร์และตํานานพื้นถิ่นโบราณสถานปราสาทภูมิโปน โดยศึกษาและบูรณาการข้อมูลเอกสารและหลักฐานทางโบราณคดีร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึก และการสังเกตการณ์แนวปฏิบัติและพิธีกรรมที่ยังดํารงอยู่ในชุมชน ซึ่งกรอบแนวคิดใช้ความทรงจําเชิงวัฒนธรรม การแสดงเพื่อสร้างความทรงจําร่วม และการออกแบบการเคลื่อนไหว บทสนทนาและภูมิทัศน์เสียง เพื่อสื่อสารกับผู้ชมให้เกิดประสบการณ์ร่วมในพื้นที่จริง

ผลการวิจัยพบว่า ประวัติศาสตร์และตํานานพื้นถิ่นสัมพันธ์กับโบราณสถาน ภูมิทัศน์น้ําและระบบชลประทานโบราณ ตลอดจนพิธีกรรมและความเชื่อที่สืบทอดถึงปัจจุบัน ข้อมูลดังกล่าวนําไปสู่การสร้างสรรค์นาฏกรรม 3 องก์ ได้แก่ “กฤตชญนครภูมิโปน” นําเสนอรากฐานประวัติศาสตร์และความเชื่อ “ภูมิปัญญาระบบชลประทานภูมิโปน” สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างการจัดการน้ํา พิธีกรรมและความอุดมสมบูรณ์ และ “รักษ์นครา สัญญาภูมิโปน” นําเสนอแก่นตํานานในมิติของคํามั่น สัจจะและการเสียสละเพื่อบ้านเมือง นาฏกรรมนี้ผสมผสานอัตลักษณ์นาฏกรรมเขมรถิ่นไทยกับแนวคิดร่วมสมัยในรูปแบบละครประกอบแสง เสียง ใช้องค์ประกอบจากต้นทุนทางวัฒนธรรมเพื่อทําให้โบราณสถานเป็นพื้นที่มีชีวิตและมีความหมาย องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากงานวิจัย คือการเสนอแนวทางพัฒนานาฏกรรมเชิงภูมิทัศน์ในบริบทเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยทําให้เส้นทางจากข้อมูลโบราณคดี ภูมิทัศน์วัฒนธรรม พิธีกรรม ความเชื่อ ประวัติศาสตร์และตํานานชุมชน ไปสู่โครงสร้างการแสดงและการออกแบบประสบการณ์ผู้ชม สามารถอธิบายตรวจสอบได้อย่างเป็นระบบ นาฏกรรมเชิงภูมิทัศน์จึงเป็นสื่อกลางสําคัญในการถ่ายทอดประวัติศาสตร์และตํานานพื้นถิ่น ส่งเสริมการเรียนรู้และสํานึกรู้คุณค่ามรดกวัฒนธรรม และสามารถประยุกต์ใช้เป็นแนวทางด้านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและสื่อการเรียนรู้ในอนาคต