นิราศษีดา : ขนบการคร่ำครวญตามทฤษฎีวรรณคดีสันสกฤต

บทคัดย่อ

บทความนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาขนบการคร่ำครวญตามทฤษฎีวรรณคดี
สันสกฤตในวรรณคดีนิราศ คำฉันท์สมัยอยุธยาเรื่องนิราศษีดา โดยผู้ศึกษาพบว่า
นิราศษีดา มีเนื้อหาที่ตัดตอนมาจากเรื่องรามายณะ ซึ่งได้รับอิทธิพลมาจากนิทานเรื่อง
พระรามของอินเดีย เรื่องรามายณะเดินทางเข้าสู่ประเทศไทย 2 ทาง คือ การรับจาก
อินเดียโดยตรง และรับผ่านทางอาณาจักรอื่นที่เป็นอาณาจักรข้างเคียง ก่อนการสถาปนา
อาณาจักรของคนไทย นิราศษีดา เป็นวรรณคดีที่มีผู้รู้จักไม่มากนัก มีลักษณะการใช้
ภาษาที่คล้ายคลึงกับกาพย์มหาชาติ ซึ่งแต่งขึ้นในสมัยสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม
สันนิษฐานได้แต่เพียงว่า นิราศษีดาเป็นวรรณกรรมที่แต่งก่อน จินดามณี โดยเนื้อหา
กล่าวถึงตอนที่พระรามพลัดพรากจากนางสีดา จากการศึกษานิราศษีดา ได้พบการ
คร่ำครวญตามขนบการคร่ำครวญในวรรณคดีสันสกฤตทั้งสิ้น 7 ขั้นตอน ได้แก่ อภิลาษะ
จินตา สมฤติ คุณกถนะ อุทเวคะ วยาธิ และชฒตา/ชฑตา ไม่ปรากฏ 3 ขั้นตอน ได้แก่
สัมประลาปะ อุนมาทะ และมฤติ