บทบาทของความยืดหยุ่นขององค์กร ความไว้วางใจ และความมุ่งมั่นขององค์กรต่อความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลง การเรียนรู้ และการปรับตัวของร้านสะดวกซื้อสมัยใหม่ในประเทศไทย

บทคัดย่อ

ที่มาและวัตถุประสงค์: ธุรกิจร้านสะดวกซื้อไทยกลายเป็นศูนย์บริการครบวงจรที่ตอบทั้งการจับจ่ายและบริการต่าง ๆ ท่ามกลางแรงกดดันจากเทคโนโลยี พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ และการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมผู้บริโภค โดยเฉพาะผลของโควิด-19 ที่เร่งให้เกิดบริการแบบไร้การสัมผัสและมาตรฐานความสะอาดที่สูงขึ้น ความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงจึงมีความสำคัญ องค์กรจำเป็นต้องเพิ่มความยืดหยุ่น ปรับกระบวนการ ฝึกทักษะดิจิทัล ส่งเสริมการเรียนรู้ และสร้างความไว้วางใจรวมทั้งความผูกพันของพนักงาน การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อศึกษาระดับความยืดหยุ่นขององค์กร ความไว้วางใจ ความมุ่งมั่นขององค์กร ความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลง ความสามารถในการเรียนรู้ขององค์กร และความสามารถในการปรับตัว ของร้านสะดวกซื้อสมัยใหม่ในประเทศไทย และ (2) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างความยืดหยุ่นขององค์กร ความไว้วางใจ และความมุ่งมั่นขององค์กร ต่อความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลง โดยมีความสามารถในการเรียนรู้ขององค์กรและความสามารถในการปรับตัวเป็นตัวแปรส่งผ่าน
ระเบียบวิธีการศึกษา: การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ ประชากรที่ศึกษา คือ ผู้บริหารงานหรือเทียบเท่าของร้านสะดวกซื้อสมัยใหม่ในประเทศไทยที่ไม่ทราบจำนวนที่แน่ชัด กำหนดขนาดกลุ่มตัวอย่างตามแนวทางของ Hair et al. ที่ระบุว่าควรมีตัวอย่าง 10-20 เท่าของตัวแปรสังเกตได้ (41 ตัวแปร คือ 410-820 ตัวอย่าง) เก็บข้อมูลได้แบบสอบถามที่สมบูรณ์ 615 ชุด ด้วยการสุ่มตัวอย่างแบบชั้นภูมิตามสัดส่วนและแบบเจาะจง แบบสอบถามผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาจากผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน (IOC = 1.00) และมีค่าความเชื่อมั่นสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาคระหว่าง 0.864-0.966 ในแต่ละองค์ประกอบ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรม SPSS และ AMOS ประกอบด้วยสถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยัน และการวิเคราะห์โมเดลสมการโครงสร้าง
ผลการศึกษา: (1) ความยืดหยุ่นขององค์กรอยู่ในระดับมาก ส่วนความไว้วางใจ ความมุ่งมั่นขององค์กร ความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลง ความสามารถในการเรียนรู้ขององค์กร และความสามารถในการปรับตัว อยู่ในระดับปานกลาง (2) โมเดลความสัมพันธ์เชิงสาเหตุที่พัฒนาขึ้นซึ่งประกอบด้วย 6 ปัจจัย ได้แก่ ความยืดหยุ่นขององค์กร ความไว้วางใจ ความมุ่งมั่นขององค์กร ความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลง ความสามารถในการเรียนรู้ขององค์กร และความสามารถในการปรับตัว มีความสอดคล้องกับข้อมูลเชิงประจักษ์ (Chi-square/df = 1.992, GFI = 0.906, CFI = 0.967, NFI = 0.936, TLI = 0.961, IFI = 0.967, RMSEA = 0.040) โดยมีค่าสัมประสิทธิ์การพยากรณ์ (R²) เท่ากับ 0.36 แสดงว่าตัวแปรในโมเดลสามารถอธิบายความแปรปรวนของความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงได้ร้อยละ 36 และ (3) ความยืดหยุ่นขององค์กรมีอิทธิพลทางอ้อมต่อความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงผ่านความสามารถในการปรับตัวและความสามารถในการเรียนรู้ขององค์กรเท่านั้น (อิทธิพลรวม = 0.057) ขณะที่ความไว้วางใจ (อิทธิพลทางตรง = 0.220) และความมุ่งมั่นขององค์กร (อิทธิพลทางตรง = 0.329) มีอิทธิพลทางตรงต่อความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ
การประยุกต์ใช้: ในเชิงปฏิบัติ องค์กรควรสร้างวัฒนธรรมความโปร่งใสและการมีส่วนร่วมของผู้บริหารสาขาและพนักงานในการตัดสินใจด้านการเปลี่ยนแปลง พร้อมทั้งพัฒนาระบบสวัสดิการและรางวัลที่ไม่ใช่ตัวเงินเพื่อเสริมสร้างความมุ่งมั่นในระยะยาว และลงทุนในระบบการเรียนรู้ดิจิทัลที่เข้าถึงง่าย เช่น แอปพลิเคชันมือถือสำหรับการรีสกิลและอัปสกิล เพื่อเสริมความสามารถในการเรียนรู้ขององค์กร ในระดับปฏิบัติการ ผู้บริหารควรสร้างความไว้วางใจผ่านการสื่อสารสองทางที่สม่ำเสมอ ลดขั้นตอนการอนุมัติที่ซับซ้อนสำหรับเรื่องเร่งด่วนเพื่อเพิ่มความยืดหยุ่นในการแก้ปัญหา และส่งเสริมให้พนักงานที่ชำนาญเทคโนโลยีใหม่เป็นพี่เลี้ยงให้เพื่อนร่วมงาน เพื่อเสริมสร้างวัฒนธรรมการเรียนรู้และการปรับตัวขององค์กร
บทสรุป: ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าความพร้อมรับการเปลี่ยนแปลงขององค์กรไม่ได้ขึ้นอยู่กับความคล่องตัวเชิงโครงสร้างเพียงอย่างเดียว แต่ต้องอาศัยความไว้วางใจและความมุ่งมั่นขององค์กรควบคู่ไปกับความสามารถในการเรียนรู้และความสามารถในการปรับตัวร่วมกัน การผนวกปัจจัยเชิงมนุษย์และองค์กรเหล่านี้เข้ากับนโยบายและการบริหารจัดการประจำวัน ควบคู่กับการลงทุนด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมอย่างต่อเนื่อง จะเป็นกุญแจสำคัญให้ร้านสะดวกซื้อไทยรักษาความสามารถในการแข่งขันได้ท่ามกลางธุรกิจค้าปลีกยุคดิจิทัลที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว