รูปแบบการเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนแบบมีส่วนร่วมเพื่อป้องกัน ปราบปรามและแก้ไขปัญหายาเสพติด ตำบลทับพริก อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว

บทคัดย่อ

ที่มาและวัตถุประสงค์: ตำบลทับพริก อำเภออรัญประเทศ จังหวัดสระแก้ว เป็นพื้นที่ชายแดนที่มีอาณาเขตติดต่อกับประเทศกัมพูชา ด้วยลักษณะภูมิศาสตร์ดังกล่าวทำให้พื้นที่นี้เผชิญกับปัญหายาเสพติดที่มีแนวโน้มทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560 เป็นต้นมา ปัญหานี้ส่งผลกระทบต่อความมั่นคงปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน ตลอดจนคุณภาพชีวิตและความเข้มแข็งของชุมชนโดยรวม การแก้ไขปัญหาดังกล่าวจึงมิอาจอาศัยเพียงหน่วยงานภาครัฐเพียงลำพัง แต่จำเป็นต้องอาศัยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในทุกภาคส่วน งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพและสถานการณ์ปัญหายาเสพติด รวมถึงกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชนในการป้องกัน ปราบปราม และแก้ไขปัญหายาเสพติดในตำบลทับพริก และเพื่อพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างพลังชุมชนแบบมีส่วนร่วมสำหรับใช้ในการแก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างเป็นระบบและยั่งยืน
ระเบียบวิธีการศึกษา: การวิจัยครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed-Methods Approach) โดยแบ่งการเก็บข้อมูลออกเป็นสองส่วน ส่วนแรกคือข้อมูลเชิงคุณภาพ ซึ่งเก็บรวบรวมด้วยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) การสนทนากลุ่ม (Focus Group Discussion) และแบบประเมินความพึงพอใจ จากกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ผู้นำชุมชน สมาชิกเครือข่าย และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ รวมจำนวน 15 คน ส่วนที่สองคือข้อมูลเชิงปริมาณ ซึ่งเก็บรวบรวมด้วยแบบสอบถามจากกลุ่มตัวอย่างประชาชนที่อาศัยอยู่ในตำบลทัพพริก จำนวน 177 คน โดยใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ (Stratified Random Sampling) เพื่อให้ได้กลุ่มตัวอย่างที่เป็นตัวแทนของประชากรในพื้นที่อย่างเหมาะสม
ผลการศึกษา: ผลการศึกษาพบว่า ตำบลทับพริกเป็นพื้นที่ชายแดนติดต่อกับประเทศกัมพูชา ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ปัญหายาเสพติดในพื้นที่มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560 ด้วยเหตุนี้ ชุมชนต่าง ๆ ภายในตำบลจึงเกิดความร่วมมือกันแก้ไขปัญหาภายใต้แนวคิดการมีส่วนร่วมอย่างเป็นระบบ ซึ่งประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ (1) ผู้นำชุมชนมีบทบาทสำคัญในการสร้างความตระหนักรู้และรวมพลังสมาชิกในชุมชนให้เป็นหนึ่งเดียว (2) เกิดความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐและหน่วยงานท้องถิ่นในการดำเนินงานร่วมกัน และ (3) ประชาชนมีบทบาทเชิงรุกในการเฝ้าระวัง แจ้งเบาะแส และเข้าร่วมกิจกรรมต่าง ๆ ของชุมชนอย่างต่อเนื่อง รูปแบบการเสริมสร้างพลังชุมชนแบบมีส่วนร่วมที่พัฒนาขึ้น มุ่งเน้นการบูรณาการความร่วมมือระหว่างกลุ่มต่าง ๆ ภายในชุมชน โดยเฉพาะการส่งเสริมบทบาทของเยาวชนและการใช้เทคโนโลยีอย่างสร้างสรรค์เป็นเครื่องมือในการป้องกันและแก้ไขปัญหา นอกจากนี้ยังรวมถึงการจัดตั้ง "ศูนย์ปฏิบัติการร่วมทัพพริก" เพื่อเป็นกลไกกลางในการประสานความร่วมมือของชุมชนให้มีความเหมาะสมและยั่งยืนในการแก้ไขปัญหายาเสพติด
การประยุกต์ใช้: ผลการวิจัยนี้สามารถนำไปประยุกต์ใช้เป็นแนวทางสำหรับหน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคีเครือข่ายในพื้นที่ชายแดนอื่น ๆ ที่มีบริบทปัญหายาเสพติดคล้ายคลึงกัน ในการออกแบบกลไกการมีส่วนร่วมของชุมชนที่เหมาะสมกับบริบทเฉพาะของแต่ละพื้นที่ นอกจากนี้ รูปแบบศูนย์ปฏิบัติการร่วมและแนวทางการส่งเสริมบทบาทเยาวชนร่วมกับการใช้เทคโนโลยี ยังสามารถนำไปเป็นต้นแบบสำหรับการพัฒนานโยบายและแผนปฏิบัติการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดในระดับพื้นที่และระดับประเทศต่อไป
บทสรุป: การแก้ไขปัญหายาเสพติดในพื้นที่ชายแดนอย่างตำบลทับพริกจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนอย่างเป็นระบบ ทั้งผู้นำชุมชน หน่วยงานภาครัฐ และประชาชนในพื้นที่ รูปแบบการเสริมสร้างพลังชุมชนแบบมีส่วนร่วมที่พัฒนาขึ้นในการศึกษานี้ ซึ่งเน้นการบูรณาการความร่วมมือ การส่งเสริมบทบาทเยาวชน การใช้เทคโนโลยี และการจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการร่วม แสดงให้เห็นถึงศักยภาพในการเป็นกลไกที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืนสำหรับการป้องกัน ปราบปราม และแก้ไขปัญหายาเสพติดในระดับชุมชนอย่างแท้จริง