การพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชนศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง "บ้านสวนพันธุ์ผัก" เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการตลาด

บทคัดย่อ

ที่มาและวัตถุประสงค์: การวิจัยและพัฒนานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) พัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชนศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง “บ้านสวนพันธุ์ผัก” เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการตลาด และ (2) ประเมินผลและถอดบทเรียนการพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการวิสาหกิจชุมชนศูนย์การเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง “บ้านสวนพันธุ์ผัก” เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการตลาด
ระเบียบวิธีการศึกษา: การวิจัยใช้รูปแบบการวิจัยและพัฒนาแบบผสมผสาน โดยกลุ่มเป้าหมายเชิงคุณภาพ จำนวน 25 คน ประกอบด้วย ตัวแทนภาครัฐ จำนวน 5 คน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจงและแบบบอกต่อ และตัวแทนภาคประชาชน จำนวน 20 คน ซึ่งคัดเลือกแบบเจาะจง ส่วนการประเมินเชิงปริมาณใช้การศึกษาแบบประชากรทั้งหมด (Census Study) จากสมาชิกผู้ปฏิบัติงานของวิสาหกิจชุมชน จำนวน 20 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสังเกตการณ์ภาคสนามแบบมีส่วนร่วม และแบบประเมินโดยใช้เทคนิคบันไดคุณภาพชีวิต (Bamboo Ladder Technique) วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา (Content Analysis) และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยค่าเฉลี่ย (X̅)
ผลการศึกษา: ก่อนการพัฒนา วิสาหกิจชุมชนมีข้อจำกัดด้านขีดความสามารถในการแข่งขันทางการตลาด ได้แก่ มีช่องทางการจำหน่ายเพียง 1–2 ช่องทาง ขาดการใช้สื่อดิจิทัลเพื่อการตลาดและการสื่อสารกับลูกค้า และการวางแผนการผลิตยังขาดการประสานงานอย่างเป็นระบบ กระบวนการพัฒนาใช้การอบรมเชิงปฏิบัติการแบบลงมือปฏิบัติจริงด้านการตลาดดิจิทัลและการบริหารจัดการ โดยมุ่งพัฒนาศักยภาพตามกรอบ KSA Model ได้แก่ ความรู้ (Knowledge) ทักษะ (Skill) และทัศนคติ (Attitude) ผลการพัฒนาด้านความรู้พบว่า สมาชิกมีความเข้าใจเกี่ยวกับการตลาดดิจิทัล การสร้างเนื้อหา และการสื่อสารผ่านสื่อออนไลน์เพิ่มขึ้น ด้านทักษะ สมาชิกสามารถสร้างและบริหารจัดการ Facebook Page และ LINE Official Account (LINE OA) ถ่ายภาพสินค้าโดยใช้โทรศัพท์มือถือ และร่วมกันวางแผนและจัดตารางการผลิตได้อย่างเป็นระบบมากขึ้น ส่วนด้านทัศนคติ พบว่าสมาชิกมีความเชื่อมั่นในการใช้ระบบออนไลน์เพิ่มขึ้น และมีการทำงานร่วมกันเป็นทีมอย่างเป็นระบบ ภายหลังการพัฒนา ช่องทางการจำหน่ายเพิ่มขึ้นจาก 1–2 ช่องทาง เป็น 4–5 ช่องทาง จำนวนผู้ติดตาม Facebook Page เพิ่มขึ้นเฉลี่ยร้อยละ 15 ภายในระยะเวลา 2 เดือน และสามารถขยายฐานลูกค้าไปยังกรุงเทพมหานครและจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ผลการประเมินด้วยเทคนิคบันไดคุณภาพชีวิต พบว่า ศักยภาพโดยรวมของผู้ประกอบการเพิ่มขึ้นจากระดับในอดีต (X̅ = 2.98) เป็นระดับปัจจุบัน (X̅ = 6.40) และมีระดับความคาดหวังในอนาคตภายใน 2 ปี (X̅ = 8.32) โดยทักษะด้านการเปิดและบริหารจัดการสื่อออนไลน์มีพัฒนาการเพิ่มขึ้นสูงสุด 4.30 คะแนน
การประยุกต์ใช้: การวิจัยนำไปสู่องค์ความรู้จากกระบวนการพัฒนาในรูปแบบ “โมเดลการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลบนพื้นฐานปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” ซึ่งประยุกต์ใช้นวัตกรรมดิจิทัลเป็นเครื่องมือในการเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน เพิ่มความสามารถในการปรับตัว ขยายช่องทางการตลาด และสนับสนุนการเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันทางการตลาดของวิสาหกิจชุมชนอย่างยั่งยืน
บทสรุป: กระบวนการพัฒนาศักยภาพผู้ประกอบการโดยบูรณาการการตลาดดิจิทัลและการบริหารจัดการตามกรอบ KSA Model สามารถเพิ่มศักยภาพและขีดความสามารถในการแข่งขันทางการตลาดของวิสาหกิจชุมชนได้ โดยเฉพาะด้านทักษะการเปิดและบริหารจัดการสื่อออนไลน์ ทั้งยังช่วยเพิ่มช่องทางการจำหน่าย ขยายฐานลูกค้า และเสริมสร้างความสามารถในการปรับตัวของวิสาหกิจชุมชน ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญต่อการพัฒนาความสามารถในการแข่งขันทางการตลาดอย่างยั่งยืน