การศึกษาเปรียบเทียบอนุภาคนิทานพื้นบ้านเปาะเน-เมาะเนกับศรีธนญชัย ในฐานะนิทานมุกตลก

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) เปรียบเทียบอนุภาคนิทานพื้นบ้านมลายูเรื่องเปาะเน-เมาะเนกับศรีธนญชัย ฉบับมาตรฐานของประยูร พิศนาคะ ทั้งลักษณะร่วมและลักษณะต่าง 2) วิเคราะห์และเปรียบเทียบตัวละครเอกในนิทานพื้นบ้านมลายูเรื่องเปาะเน-เมาะเนกับศรีธนญชัย โดยใช้ดัชนีอนุภาคนิทานพื้นบ้านของสติธ ทอมป์สัน เป็นระเบียบวิธีในการศึกษา และนําเสนอผลการศึกษา ในเชิงพรรณนาวิเคราะห์
ผลการศึกษาพบว่า นิทานพื้นบ้านทั้งสองเรื่องมีลักษณะร่วมด้านอนุภาค 4 ประการ คือ 1) อนุภาคการตีความแบบเถรตรง 2) อนุภาคการปฏิบัติตามคำสั่งแต่ส่งผลเสีย 3) อนุภาคการหลอกลวง ให้หลงเชื่อใจ และ 4) อนุภาคการฆ่าคนในครอบครัว ด้านการวิเคราะห์และเปรียบเทียบตัวละครเอก ใน 3 ประเด็น คือ 1) สถานภาพและวิถีชีวิตตัวละครเอก 2) ด้านเหตุการณ์สำคัญที่เกิดขึ้นกับตัวละครเอก และ 3) ด้านพฤติกรรมตัวละครเอก พบว่าตัวละครเอกเปาะเนกับศรีธนญชัยมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน กล่าวคือพฤติกรรมของตัวละครเอกเปาะเนไม่มีความซับซ้อน เป็นเพียงชาวบ้านธรรมดามีฐานะยากจน ใช้ชีวิตในสังคมเกษตรกรรมระดับรากหญ้า เป็นคนโง่เขลาเบาปัญญา มีนิสัยเกียจคร้าน และเห็นแก่ประโยชน์ส่วนตน มักแสดงพฤติกรรมโกหกและหลอกลวงเพื่อหลีกเลี่ยงการทำงานหนักจึงเกิดความขัดแย้งกับภรรยาและเพื่อนบ้าน ส่วนศรีธนญชัยเป็นชายหนุ่มรูปงามรับราชการเป็นขุนนางในราชสำนัก มีความเฉลียวฉลาดแบบแกมโกง มักใช้ไหวพริบหรือสติปัญญาในทางลบเพื่อเอาตัวรอดเอารัดเอาเปรียบและตักตวงผลประโยชน์จากความทุกข์ยากของผู้อื่น อีกทั้งยังมีความอาฆาตพยาบาท หลายเหตุการณ์แสดงให้เห็นการต่อรอง และท้าทายอำนาจของกษัตริย์ด้วยการทำให้เสียหน้าและอับอาย จากผลการศึกษาแสดงให้เห็นว่านิทานพื้นบ้านทั้งสองเรื่องมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจนทั้งในด้านอนุภาคและตัวละครเอก จึงกล่าวได้ว่านิทานพื้นบ้านมลายูเรื่องเปาะเน–เมาะเน ไม่ใช่ “ศรีธนญชัยฉบับมลายู” ดังที่ผู้คนส่วนใหญ่เข้าใจ