The Evolution of the Concept of Active Ageing in Thai State Policy Documents (1997–2025)
Main Article Content
Abstract
Thailand’s transition to an ageing society has elevated the concept of active ageing as an important framework in state elderly policy. This study aims to 1) examine the evolution of the active ageing concept in Thai government policy documents from 1997 to 2025, and 2) analyse the conceptual frameworks, discourses, and forms of state power used to define policy problems and assign roles to older persons. The study employs qualitative document analysis of 15 national-level policy documents, using Foucault’s discourse analysis, Bacchi’s What’s the Problem Represented to be? (WPR) approach, and the World Health Organization’s active ageing framework as analytical tools. The findings indicate a discursive shift from viewing older persons as welfare recipients toward greater emphasis on active ageing. However, this shift remains largely rhetorical. In practice, policy design continues to frame older persons as dependents, prioritising welfare provision and healthcare over systematic support for social and economic participation. Policy documents also reveal silences regarding the diversity of older persons, particularly vulnerable groups. This study highlights structural and discursive limitations in Thai elderly policy and provides a knowledge base for improving policy design, monitoring, and evaluation to better reflect the capacities and roles of older persons, contributing to more inclusive, equitable, and sustainable policy development.
Downloads
Article Details

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- เนื้อหาและข้อมูลที่ลงตีพิมพ์ในวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
- บทความและข้อมูล ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ในทางวิชาการ ขอให้อ้างอิงแหล่งที่มาด้วย
References
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2566ก). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2565. กรุงเทพฯ: อมรินทร์ คอเปอเรชั่นส์.
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2566ข). แผนปฏิบัติการด้านผู้สูงอายุ ระยะที่ 3 (พ.ศ. 2566-2580). สืบค้นเมื่อ 5 พฤษภาคม 2568, จาก https://www.dop.go.th/th/laws/1/28/843
กรมประชาสงเคราะห์ กระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม. (2542). ปฏิญญาผู้สูงอายุไทย. กรุงเทพฯ: กรมประชาสงเคราะห์ กระทรวงแรงงานและสวัสดิการสังคม.
คณะกรรมการผู้สูงอายุแห่งชาติ. (2553). แผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2545-2564) ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2552. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์เทพเพ็ญวานิสย์.
คณะกรรมการผู้สูงอายุแห่งชาติ. (2561). แผนปฏิบัติการด้านผู้สูงอายุระยะที่ 2 (พ.ศ. 2545-2565) ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 พ.ศ. 2561. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์สามลดา.
คณะอนุกรรมการการศึกษา วิจัย และวางแผนระยะยาวเกี่ยวกับผู้สูงอายุ. (2525). แผนระยะยาวสำหรับผู้สูงอายุแห่งชาติ พ.ศ. 2525-2544. สืบค้นเมื่อ 6 พฤษภาคม 2568, จาก https://prt.parliament.go.th/server/api/core/bitstreams/a6ddba3e-0f49-4daf-9571-c9e2e2e78f1c/content
ณัฏฐธิดา นินนาท, และนันทวัฒน์ ภัทรกรนันท์. (2564). การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างพฤฒิพลังและความพร้อมในการเรียนรู้ผู้สูงอายุที่ปฏิบัติงานในชุมชน อำเภอนครชัยศรี จังหวัดนครปฐม. วารสาร ศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร, 19(1), 134-148.
ธีระ บุษบกแก้ว. (2562). ภาพตัวแทนผู้สูงอายุไทยที่สื่อผ่านกลวิธีทางภาษาในวาทกรรมสื่อสาธารณะ (วิทยานิพนธ์หลักสูตรอักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย ภาควิชาภาษาไทย คณะอักษรศาสตร์), จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
นพรัตน์ ภู่เสือ, และฉัตรวรัญช์ องคสิงห์. (2567). การพัฒนาศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพ ผู้สูงอายุในประเทศไทย. วารสารปรัชญาปริทรรศน์, 29(2), 174-186.
นันทนา วงษ์สวัสดิ์, สิริวัฒน์ ศรีเครือดง, และประยูร สุยะใจ. (2564). การพัฒนาโปรแกรมการฝึกโยคะอาสนะตามแนวพุทธจิตวิทยาเพื่อเพิ่มพฤฒิพลังในผู้สูงอายุ. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 6(1), 427-442.
ปรวรรณ ดวงรัตน์. (2565). การวิเคราะห์วาทกรรมเกี่ยวกับการเรียนรู้ของผู้สูงอายุเพื่อพัฒนารูปแบบการส่งเสริมการเรียนรู้ตามอัธยาศัยของผู้สูงอายุในสังคมเมือง (วิทยานิพนธ์หลักสูตรปรัชญาครุศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาการศึกษานอกระบบโรงเรียน ภาควิชาการศึกษาตลอดชีวิต คณะครุศาสตร์), จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ปิยากร หวังมหาพร. (2554). ผู้สูงอายุไทย: พัฒนาการเชิงนโยบายภาครัฐจากอดีตสู่ปัจจุบันและแนวโน้มในอนาคต. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยศรีปทุม.
ปิยากร หวังมหาพร. (2567). กระบวนทัศน์นโยบายผู้สูงอายุด้านที่พักอาศัยของประเทศไทย. วารสารการบริหารปกครอง มหาวิทยาลัยกาฬสินธุ์, 13(2), 107-124.
พระราชบัญญัติผู้สูงอายุ พ.ศ. 2546. (2546, 31 ธันวาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 120 ตอนที่ 130 ก, หน้า 1-8.
พุทธชาติ แผนสมบุญ. (2561). ผลการพัฒนากระบวนการเสริมสร้างภาวะพฤฒิพลังในผู้สูงอายุ. วารสารรัชต์ภาคย์, 12(25), 255-265.
เพ็ญพรรณ เฟื่องฟูลอย. (2562). ความเสมอภาคทางเพศในทัศนะของมิเชล ฟูโกต์: เพศวิถี. วารสารนวัตกรรมการศึกษาและการวิจัย, 3(3), 179-188.
ภาณุวัฒน์ ปากชำนิ, ปาริชาติ ปากชำนิ, และณัฐพล พลเทพ. (2566). การส่งเสริมภาวะพฤฒพลังด้วยการออกกำลังกายในผู้สูงอายุ ตำบลห้วยต้อน อำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ. วารสารพุทธศาสตร์ มจร อุบลราชธานี, 5(2), 481-490.
ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561-2580). (2561, 13 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 135 ตอนที่ 82 ก, หน้า 1-71.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540. (2540, 11 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 114 ตอนที่ 55, หน้า 1-99.
รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560. (2560, 6 เมษายน). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 134 ตอนที่ 40 ก, หน้า 1-90.
ราชบัณฑิตยสภา. (2554). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์.
รุ่งรัตน์ เต็งเก้าประเสริฐ. (2563). การติดตามประเมินผลและขับเคลื่อนการดำเนินงานตามมติสมัชชาผู้สูงอายุระดับชาติ (รายงานวิจัย). กรุงเทพฯ: กรมกิจการผู้สูงอายุ.
วรยุทธ นาคอ้าย, กมลนัทธ์ ม่วงยิ้ม, และเดชา วรรณพาหุล. (2563). กระบวนการมีส่วนร่วมในการป้องกันโรคโควิด-19: กรณีศึกษาผู้สูงอายุพฤฒิพลังชุมชนหนองตะโก. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยธนบุรี, 14(3), 20-30.
วันวิสาข์ ทิมมานพ, และธนันต์ชัย พัฒนะสิงห์. (2564). การพัฒนาโมเดลความสัมพันธ์เชิงสาเหตุการสร้างพฤฒิพลัง. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 6(1), 521-528.
วาสนา กีรติจำเริญ, สิรินาถ จงกลกลาง, และกนกพร ฉิมพลี. (2564). ภาวะและความต้องการภาวะพฤฒิพลังของผู้สูงอายุ. วารสารราชพฤกษ์, 19(1), 109-119.
วิรชา วุฒิเสน, และวรรัตน์ ปทุมเจริญวัฒนา. (2567). แนวทางการส่งเสริมความสามารถในการเสริมสร้างภาวะพฤฒิพลังของผู้สูงอายุโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. วารสารสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ สถาบันอุดมศึกษาเอกชนแห่งประเทศไทย, 30(2), 1-13.
ศันสนีย์ จันทร์อานุภาพ, และจำนงค์ แรกพินิจ. (2562). กระบวนทัศน์ของสังคมที่มีต่อสถานภาพและบทบาทของผู้สูงอายุ. วารสารปาริชาต มหาวิทยาลัยทักษิณ, 32(2), 1-13.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2540). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 พ.ศ. 2540-2544. สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2568, จาก https://www.nesdc.go.th/wp-content/themes/plant3-child/assets/pdf/8/article_20160323112336.pdf
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2545). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 9 พ.ศ. 2545-2549. สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2568, จาก https://www.nesdc.go.th/wp-content/themes/plant3-child/assets/pdf/9/plan9.pdf
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2550). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 10 พ.ศ. 2550-2554. สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2568, จาก https://www.nesdc.go.th/wp-content/themes/plant3-child/assets/pdf/10/article_20160323112418.pdf
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2555). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 11 พ.ศ. 2555-2559. สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2568, จาก https://www.nesdc.go.th/wp-content/uploads/2025/02/article_20160323112431.pdf
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2560). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 พ.ศ. 2560-2564 และ 2565. สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2568, จาก https://www.nesdc.go.th/wp-content/uploads/2025/02/article_20170202134836.pdf
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 พ.ศ. 2566-2570. สืบค้นเมื่อ 30 เมษายน 2568, จาก https://www.nesdc.go.th/wp-content/uploads/2025/02/article_file_20230615134223.pdf
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). บทสรุปสำหรับผู้บริหาร การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. สืบค้นเมื่อ 24 เมษายน 2568, จาก https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2025/20241003145311_94190.pdf
สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี. (2535, 11 มีนาคม). หนังสือที่ นร.0206/4891 เรื่อง แผนและโครงการสำหรับผู้สูงอายุ (น. 1-3). กรุงเทพฯ: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี.
สุดาพร ปัญญาพฤกษ์, และปวีณา ลี้ตระกูล. (2563). แนวทางการพัฒนาการจัดการเรียนรู้สำหรับผู้สูงอายุเพื่อส่งเสริมภาวะพฤฒิพลัง: กรณีศึกษามหาวิทยาลัยวัยที่สามนครเชียงราย. วารสารครุพิบูล, 7(1), 48-61.
Bacchi, C. (2012). Introducing the ‘What’s the Problem Represented to be?’ approach. In Bletsas, A., & Beasley, C. (Eds.). Engaging with Carol Bacchi: Strategic interventions and Exchanges (pp. 21-24). Adelaide, South Australia: University of Adelaide Press.
Beard, J. R., et al. (2016). The World Report on Ageing and Health: A Policy Framework for Healthy Ageing. The Lancet, 387(10033), 2145-2154. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(15)00516-4
World Health Organization. (2002). Active Ageing: A Policy Framework. Geneva: World Health Organization.
World Health Organization. (2015). World Report on Ageing and Health. Geneva: WHO.