การแก้ไขระบบเลือกตั้ง: การปรับเปลี่ยนกติกาและการต่อรองทางอำนาจของชนชั้นนำทางการเมืองภายใต้รัฐธรรมนูญ 2560

Main Article Content

ประจักษ์ ก้องกีรติ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยชิ้นนี้ศึกษาการผลักดันแก้ไขรัฐธรรมนูญฉบับ พ.ศ. 2560 ในส่วนที่เกี่ยวกับระบบเลือกตั้ง เพื่อวิเคราะห์สาเหตุและเหตุผลที่นำไปสู่การแก้ไขรัฐธรรมนูญในประเด็นกติกาการเลือกตั้ง โดยใช้ข้อมูลจากร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ บันทึกการประชุมของคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ บันทึกการประชุมรัฐสภา บทความและหนังสือ จากนั้นนำข้อมูลมาวิเคราะห์ด้วยกรอบแนวคิดทฤษฎีการออกแบบสถาบันทางการเมืองและระบบเลือกตั้ง ผลการวิจัยพบว่าแม้ว่าแต่ละพรรคการเมืองพยายามผลักดันให้แก้ไขระบบเลือกตั้งไปในทิศทางที่จะตอบสนองผลประโยชน์และโอกาสในการชนะการเลือกตั้งโดยพิจารณาจากผลการเลือกตั้งในอดีตและแนวโน้มในการเลือกตั้งเป็นฐานในการตัดสินใจ แต่ผลลัพธ์ที่ปรากฏในการเลือกตั้ง พ.ศ. 2566 กลับเป็นไปในทิศทางตรงกันข้าม ทั้งนี้ จุดยืนของพรรคการเมืองในการแก้ไขระบบเลือกตั้งตัดข้ามเส้นแบ่งการเป็นฝ่ายค้านและฝ่ายรัฐบาล โดยการเปลี่ยนระบบเลือกตั้งจากระบบจัดสรรปันส่วนผสมที่มีบัตรใบเดียวกลับไปเป็นระบบผสมแบบเสียงข้างมากที่มีบัตร 2 ใบตามรัฐธรรมนูญฉบับ 2540 เกิดขึ้นและสำเร็จได้เพราะผลประโยชน์ของพรรคการเมืองใหญ่ 2 พรรค (ณ ขณะนั้น) คือ พรรคเพื่อไทยซึ่งเป็นแกนนำฝ่ายค้านและพรรคพลังประชารัฐซึ่งเป็นแกนนำฝ่ายรัฐบาลมีความสอดคล้องกัน แม้ว่าจะอยู่ต่างขั้วการเมือง แต่ทั้ง 2 พรรคประเมินว่าระบบเลือกตั้งแบบบัตร 2 ใบที่นับคะแนนแบบเสียงข้างมากจะช่วยทำให้ทั้ง 2 พรรคชนะการเลือกตั้ง

Downloads

Download data is not yet available.

Article Details

รูปแบบการอ้างอิง
ก้องกีรติ ป. (2026). การแก้ไขระบบเลือกตั้ง: การปรับเปลี่ยนกติกาและการต่อรองทางอำนาจของชนชั้นนำทางการเมืองภายใต้รัฐธรรมนูญ 2560. วารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 17(2), 1–30. สืบค้น จาก https://so05.tci-thaijo.org/index.php/polscicmujournal/article/view/286240
ประเภทบทความ
บทความวิจัย

เอกสารอ้างอิง

iLaw. (2564, 14 มิถุนายน). แก้รัฐธรรมนูญ: สรุปร่างพลังประชารัฐ 2 เอาระบบเลือกตั้งคล้าย '40 ลดทอนกลไกปราบทุจริต. สืบค้นเมื่อ 1 สิงหาคม 2568, จาก https://ilaw.or.th/node/5882

iLaw. (2565, 12 กรกฎาคม). เช็คชื่อ! ส.ส. ส.ว. ใครโหวตพลิกล็อคสูตรคำนวณส.ส.บัญชีรายชื่อ หาร 100 vs. หาร 500. สืบค้นเมื่อ 23 สิงหาคม 2568, จาก https://ilaw.or.th/node/6191

RYT9. (2564, 23 พฤศจิกายน). ปชป.ชี้บัตรเลือกตั้ง 2 ใบในรธน.ใหม่ให้ความสำคัญกับพรรคการเมืองมาก. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2568, จาก https://www.ryt9.com/s/iq02/3275874

Voice Online. (2564, 10 กันยายน). ก้าวไกลงดออกเสียงร่าง รธน.วาระ 3 ย้ำหนุนสูตรคำนวณ ส.ส.ทำพรรคเข้มแข็ง. สืบค้นเมื่อ 3 กันยายน 2568, จาก https://voicetv.co.th/read/hTimpA_OQ

เดลินิวส์. (2564, 16 มิถุนายน). ก้าวไกลหนุนบัตร 2 ใบแบบเยอรมันสะท้อนความต้องการ ปชช. สืบค้นเมื่อ 4 มิถุนายน 2568, จาก https://www.dailynews.co.th/politics/850205

เดลินิวส์. (2564, 25 มิถุนายน). รัฐสภามีมติผ่านร่าง 13 ของปชป. แค่ร่างเดียวที่เหลือตก! สืบค้นเมื่อ 1 กันยายน 2568, จาก https://www.dailynews.co.th/politics/852213/

โพสต์ทูเดย์. (2563, 18 พฤศจิกายน). เปิดผลโหวต 7 ร่างแก้ไขรธน. "ส.ส.-ส.ว." ลงมติร่างไหนจำนวนเท่าไหร่? สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2568, จาก https://www.posttoday.com/politics/638383

โพสต์ทูเดย์. (2564, 10 กันยายน). ผลโหวตแก้รัฐธรรมนูญวาระ 3 ใช้บัตรเลือกตั้ง 2 ใบ. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2568, จาก https://www.posttoday.com/politics/662859

ไทยรัฐ. (2564, 10 กันยายน). บิ๊กตู่ เชือดปลดฟ้าผ่า ธรรมนัส ถอนแค้นซักฟอก คู่หูนฤมลสังเวยไปด้วย. สืบค้นเมื่อ 5 กันยายน 2568, จาก https://www.thairath.co.th/newspaper/2189913

ไทยรัฐ. (2564, 26 สิงหาคม). ใครได้ประโยชน์จากการแก้ระบบเลือกตั้ง ‘พรรคการเมือง’ หรือ ‘ประชาชน’? สืบค้นเมื่อ 20 กันยายน 2568, จาก https://plus.thairath.co.th/topic/speak/100353

ไทยรัฐ. (2565, 28 กรกฎาคม). ก้าวไกลไม่เอา พลิกบัตรเลือกตั้งใบเดียว ซัดผู้มีอำนาจทำตัวน่าอาย. สืบค้นเมื่อ 2 มิถุนายน 2568, จาก https://www.thairath.co.th/news/politic/2458496

ไทยรัฐออนไลน์. (2564, 23 มิถุนายน). สรุปอภิปรายร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ 13 ฉบับวันแรกตั้งแต่เช้ายันค่ำ. สืบค้นเมื่อ 8 มิถุนายน 2568, จาก https://www.thairath.co.th/news/politic/2123082

กรุงเทพธุรกิจ. (2564, 10 กันยายน). ด่วน! จับตา ส.ว.สายประยุทธ์โหวตคว่ำแก้ไขรธน.เลือกตั้งบัตรสองใบ. สืบค้นเมื่อ 1 กรกฎาคม 2568, จาก https://www.bangkokbiznews.com/politics/959335

กรุงเทพธุรกิจ. (2564, 16 มิถุนายน). ‘บัตร 2 ใบ’ พรรคใหญ่สมประโยชน์ โดดเดี่ยว ‘ก้าวไกล-ภูมิใจไทย’. สืบค้นเมื่อ 3 กันยายน 2568, จาก https://www.bangkokbiznews.com/politics/943702

ข่าวสด. (2564, 9 มีนาคม). ขัดแย้ง แตกแยก เกิดขึ้นในประชาธิปัตย์กับความพ่ายแพ้. สืบค้นเมื่อ 25 มิถุนายน 2568, จาก https://www.khaosod.co.th/newspaper/news_6095147

ข่าวสด. (2565, 5 สิงหาคม). สงครามยังไม่จบ! พรรคเล็กดิ้นสู้สูตรหาร 500 ชี้ 10 ส.ค. นี้ เกมอาจพลิก. สืบค้นเมื่อ 10 กันยายน 2568, จาก https://www.khaosod.co.th/politics/news_7198201

คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ. (2560). ระบบการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการเลือกสมาชิกวุฒิสภาใหม่. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.

จันจิรา ดิษเจริญ. (2566). พรรคพลังประชารัฐ และการเมืองของการดึงเข้ามาเป็นพวก. รัฐศาสตร์สาร, 44(1), 95-152.

ณัชชาภัทร อมรกุล. (2564). รัฐธรรมนูญฉบับนี้ ดีไซน์มาเพื่อพวกเรา: ผลของกฎหมายเพื่อการปฏิรูปพรรคการเมือง. วารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 12(1), 111-134.

บีบีซีไทย. (2564, 10 กันยายน). แก้รัฐธรรมนูญ: รัฐสภาให้กลับไปใช้บัตรเลือกตั้งสองใบ 149 ส.ว. โหวตเห็นชอบร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญวาระ 3. สืบค้นเมื่อ 9 กรกฎาคม 2568, จาก https://www.bbc.com/thai/thailand-58510872

บีบีซีไทย. (2564, 23 มิถุนายน). ร่างแก้ไขรัฐธรรมนูญ: จาก 13 ร่าง รัฐสภาโหวตผ่านร่างเดียว เรื่องแก้ระบบเลือกตั้ง ส.ส. สืบค้นเมื่อ 10 กรกฎาคม 2568, จาก https://www.bbc.com/thai/thailand-57576933

ประจักษ์ ก้องกีรติ. (2565). ระบบเลือกตั้งเพื่อลดความขัดแย้งและส่งเสริมคุณภาพประชาธิปไตย. กรุงเทพฯ: วิทยาลัยการเมืองการปกครอง สถาบันพระปกเกล้า.

ประชาไท. (2562, 17 มีนาคม). เลือกตั้ง 62: 4 พรรคลั่นเดินหน้าแก้รธน. ถอนยุทธศาสตร์ คสช. ขณะที่ ปชป.ก็ไม่เห็นด้วย แต่แก้รายประเด็น. สืบค้นเมื่อ 13 สิงหาคม 2568, จาก https://prachatai.com/journal/2019/03/81557

ปริญญา เทวานฤมิตรกุล. (2565). วิจัยประเมินผลการจัดให้มีการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นการทั่วไป พ.ศ. 2562. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง.

พรรณรัตน์ ดิษฐ์เจริญ. (2562). ระบบการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบผสม ตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต), คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

มติชน (2564, 25 มิถุนายน). อภิปรายแก้ รธน. 13 ฉบับ ส่งท้าย ‘วาระแรก’ ต้านรื้อ ม.144 และ ม.185. สืบค้นเมื่อ 26 สิงหาคม 2568, จาก https://www.matichon.co.th/politics/politics-in-depth/news_2794295

มติชน. (2564, 10 กันยายน). ก้าวไกล ประกาศงดออกเสียง โหวตร่างรธน.วาระ 3 เชื่อ รอยร้าว ‘พปชร.’ กระทบเสถียรภาพรัฐบาล. สืบค้นเมื่อ 6 สิงหาคม 2568, จาก https://www.matichon.co.th/politics/news_2932138

สยามรัฐ. (2564, 22 ตุลาคม). ชินวรณ์ วิเคราะห์ 5 ปัจจัยทำปชป.ขาขึ้น มั่นใจยามวิกฤตนักปชต.จะสู้ด้วยอุดมการณ์. สืบค้นเมื่อ 16 สิงหาคม 2568, จาก https://siamrath.co.th/politics/276d27e7-3e70-42f9-af34-8f02243185e5

สยามรัฐ. (2565, 5 กรกฎาคม). ภูมิใจไทยเอาด้วยเทโหวตหนุนสูตรปาร์ตี้ลิสต์หาร 500. สืบค้นเมื่อ 10 ตุลาคม 2568, จาก https://siamrath.co.th/politics/5d0e4ffd-cfc2-4682-aa5d-baba81511a38

Bastian, S., & Luckham, R. (Eds.). (2003). Can Democracy Be Designed? The Politics of Institutional Choice in Conflict-torn Societies. London: Zed Books.

Elster, J. (1988). Argument for Constitutional Choice: Reflections on a Transition to Socialism. In Elster, J., & Slagstad, R. (Eds.). Constitutionalism and Democracy (pp. 303-326). Cambridge: Cambridge University Press.

Hicken, A. (2006). Party Fabrication: Constitutional Reform and the Rise of Thai Rak Thai. Journal of East Asian Studies, 6(3), 381-407.

Horowitz, D. (1997). Encouraging Electoral Accommodation in Divided Societies. In Lal, B. V., & Larmour, P. (Eds). Electoral Systems in Ethnically Divided Societies: The Fiji Constitution Review (pp. 21-37). Canberra: National Centre for Development Studies, the Australian National University.

Horowitz, D. (2003). Electoral Systems: A Primer for Decision Makers. Journal of Democracy, 14(4), 115-127.

Lijphart, A. (2004). Constitutional Design for Divided Societies. Journal of Democracy, 15(2), 96-109.

Norris, P. (1995). Introduction: The Politics of Electoral Reform. International Political Science Review, 16(1), 3-8.

Phatharathananunth, S. (2008). The Thai Rak thai Party and Elections in Northeastern Thailand. Journal of Contemporary Asia, 38(1), 106-123.

Reilly, B. (2001). Democracy in Divided Societies: Electoral Engineering for Conflict Management. Cambridge: Cambridge University Press.

Reilly, B. (2006). Democracy and Diversity: Political Engineering in the Asia-Pacific. Oxford: Oxford University Press.

Reilly, B., & Reynolds, A. (1999). Electoral Systems and Conflict in Divided Societies. Washington, DC: National Academy Press.

Reilly, B., & Reynolds, A. (2000). Electoral Systems and Conflict in Divided Societies. In Stern, P. C., & Druckman, D. (Eds.). Conflict Resolution After the Cold War (pp. 420-482). Washington, DC: National Academy Press.

Reynolds, A. (Ed.). (2002). The Architecture of Democracy: Constitutional Design, Conflict Management, and Democracy. New York: Oxford University Press.

Reynolds, A., & Reilly, B. (Eds.) (1997). The International IDEA Handbook of Electoral System Design. Stockholm: International Institute for Democracy and Electoral Assistance.

Reynolds, A., Reilly, B., & Ellis, A. (2005). Electoral System Design: The New International IDEA Handbook. Stockholm: International Institute for Democracy and Electoral Assistance.

Sartori, G. (1997). Comparative Constitutional Engineering: An Inquiry into Structures, Incentives, and Outcomes (2nd ed.). New York: New York University Press.

Shugart, M. S., & Wattenberg M. P. (Eds.). (2001). Mixed-Member Electoral Systems: The Best of Both Worlds? Oxford: Oxford University Press.

Taagepera, R., & Shugart, M. S. (1989). Seats and Votes: The Effects and Determinants of Electoral Systems. New Haven, Conn.: Yale University Press.