สิทธิการศึกษาของเด็กไร้สัญชาติ กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านโป่งน้อย อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

งานวิจัยสิทธิการศึกษาของเด็กไร้สัญชาติ กรณีศึกษาโรงเรียนบ้านโป่งน้อย อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาสองประการ คือ (1) เพื่อศึกษาสิทธิในการเข้าถึงการศึกษาของเด็กไรสัญชาติในพื้นที่โรงเรียนบ้านโป่งน้อย อำเภอเมือง
จังหวัดเชียงใหม่ และ (2) เพื่อศึกษาการดำเนินการบริหารงานของโรงเรียนบ้านโป่งน้อยต่อเด็กไร้สัญชาติ อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ โดยผู้วิจัยเลือกใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ตามรูปแบบการวิจัยทางสังคมศาสตร์ โดยวิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม (Non-Participation Observation) นอกจากนี้ ผู้วิจัยได้รวบรวมข้อมูลจากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องรวมทั้งการเก็บข้อมูลภาคสนาม (Field Work)

ผลการศึกษาพบว่า โรงเรียนบ้านโป่งน้อยมีเด็กนักเรียนที่เป็นเด็กกลุ่มชาติพันธุ์หรือเด็กไร้สัญชาติ ที่อพยพเข้ามาอาศัยอยู่ในพื้นที่นี้เข้ามาศึกษาอยู่ที่โรงเรียนนี้จริง และส่วนมากเป็นเด็กที่ไม่มีสัญชาติ และรัฐเองก็ไม่รับรองสถานะความเป็นพลเมืองของกลุ่ม
เด็กเหล่านี้ ซึ่งเด็กกลุ่มชาติพันธุ์หรือเด็กไร้สัญชาติเหล่านี้เป็นบุตรหลานของแรงงานต่างด้าวที่เข้ามาทำงานให้กับนายจ้างในบริเวณชุมชนบ้านโป่งน้อยและบริเวณชุมชนใกล้เคียง โรงเรียนบ้านโป่งน้อยได้ปฏิบัติตามข้อกฎหมายในพะราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ และตามหลักของรัฐธรรมนูญที่เปิดโอกาสให้ประชาชนทุกคนต้องได้รับการศึกษาขั้นพื้นฐานเป็นระยะเวลาอย่างน้อย 12 ปี โดยที่รัฐต้องเป็นผู้จัดหาให้และไม่เก็บค่าใช้จ่ายใดๆ เกณฑ์การรับเด็กนักเรียนเข้าเรียนในโรงเรียนบ้านโป่งน้อย ไม่ได้มีความแตกต่างในเรื่องของการแบ่งแยกระหว่างเด็กไทยในพื้นที่กับเด็กนักเรียนที่เป็นกลุ่มชาติพันธุ์หรือเด็กไร้สัญชาติ ถึงแม้ว่าเด็กเหล่านี้จะไม่มีเอกสารในการแสดงตัวตนว่าเป็นคนไทย แต่ทางโรงเรียนบ้านโป่งน้อยก็ได้คำนึงถึงหลักการศึกษาที่ไม่จำกัดในด้านเชื้อชาติซึ่งเอื้อประโยชน์ต่อการให้สิทธิการศึกษาแก่เด็กกลุ่มชาติพันธุ์หรือเด็กไร้สัญชาติเหล่านี้ เพื่อให้เด็กเหล่านี้ได้มีสิทธิความเท่าเทียมกันในด้านการศึกษาให้เทียบเท่ากับบุคคลอื่นๆ โดยเป็นไปตามกฎระเบียบและข้อกฎหมายและนโยบายในการบริหารงานของโรงเรียนบ้านโป่งน้อย การจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนบ้านโป่งน้อยนั้นให้ความสำคัญกับสิทธิการศึกษาของเด็กไร้สัญชาติ ซึ่งการเรียนการสอนและการรับเด็กที่ไม่มีสัญชาติเหล่านี้ดำเนินการภายใต้นโยบายของกระทรวงศึกษาธิการ

สำหรับข้อเสนอแนะในเชิงปฏิบัติในงานวิจัยสำหรับโรงเรียนบ้านโป่งน้อยเพื่อเอื้อให้เกิดการเข้าถึงของสิทธิทางการศึกษาของเด็กไร้สัญชาติ ได้แก่ (1) การให้สิทธิการศึกษาแก่เด็กไร้สัญชาติควรคำนึงถึงสิทธิในการได้รับการศึกษาอย่างจริงจัง โดยมุ่งเน้นการพัฒนารู้ความสามารถและคุณภาพของเด็กไร้สัญชาติให้สามารถพัฒนาตนเองได้ และควรให้คนเหล่านี้ได้มีส่วนร่วมในการพัฒนาตนเองในเรื่องการมองเห็นคุณค่าในตัวเองเพื่อลดการช่วยเหลือจากบุคคลอื่นเพื่อที่จะสามารถใช้ชีวิตร่วมกับคนอื่นๆ ในสังคมได้ (2) การให้สิทธิการศึกษาแก่เด็กไร้สัญชาตินั้น ต้องคำนึงถึงความเท่าเทียมกันในทุกๆ ด้านเพื่อให้เด็กไร้สัญชาติเหล่านี้สามารถเข้าถึงสิทธิการศึกษาได้อย่างทั่วถึงและทัดเทียมกับคนอื่นๆ บนพื้นฐานของศักดิ์ความเป็นมนุษย์ นอกจากนี้ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่ได้จากงานวิจัยฉบับนี้ คือ หน่วยงานภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องตระหนักถึงและวางแนวทางในการปฏิบัติต่อเรื่องสิทธิการเข้าถึงการศึกษาของเด็กไร้สัญชาติโดยไม่ยึดหลักในด้านกฎหมายแต่เพียงอย่างเดียว แต่ต้องคำนึงถึงความสำคัญในเรื่องของศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และสภาพจิตใจของเด็กไร้สัญชาติด้วย