สภาพการทำงานและความคุ้มครองทางสังคมของแรงงาน ที่ทำงานเป็นครั้งคราวผ่านระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม: กรณีศึกษา ผู้ขนส่งอาหารและสินค้าผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ภายหลังสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ธุรกิจบริการส่งอาหารมีทิศทางที่ชะลอลง อาจส่งผลให้การทำงานของแรงงานในระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์มเปลี่ยนแปลงไป บทความนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพการทำงาน ความคาดหวัง และความคุ้มครองทางสังคมที่มีอยู่ ในปัจจุบัน ด้วยวิธีวิจัยแบบผสมผสาน ได้แก่ วิธีวิจัยเชิงปริมาณ โดยใช้แบบสอบถามเก็บข้อมูลจากไรเดอร์ จำนวน 409 คน โดยการวิเคราะห์สถิติเบื้องต้นแบบจำแนกกลุ่มด้วยค่าสถิติร้อยละ การแจกแจงความถี่ และการวิเคราะห์ค่าเฉลี่ย ส่วนวิธีวิจัยเชิงคุณภาพใช้วิธีการวิจัยเอกสาร และการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง จำนวน 10 คน ผลการวิจัยพบว่า 1) สภาพการทำงานในปัจจุบัน ปัญหาและอุปสรรคในการทำงาน ได้แก่ สัญญาการจ้างงานที่ไม่เป็นธรรม ไม่มีการประกันรายได้ที่แน่นอน ปัญหาเชิงระบบและการบริหารจัดการ มุมมองด้านลบต่องานไรเดอร์ การปฏิบัติงานที่เสี่ยงต่อการเกิดอุบัติเหตุสูง และยังไม่มีสวัสดิการต่าง ๆ ที่ครอบคลุมกับการประกอบอาชีพให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี 2) ความคาดหวังด้านสิทธิประโยชน์ที่ไรเดอร์ต้องการเพิ่มเติมจากหลักประกันของรัฐ ได้แก่ เงินช่วยเหลือกรณีทุพพลภาพสำหรับสวัสดิการด้านความมั่นคงที่ไรเดอร์ต้องการจากบริษัทแพลตฟอร์มนั้น ได้แก่ การปรับลดค่านายหน้าหรือค่าธรรมเนียม การประกันรายได้ขั้นต่ำหรือจำนวนงานต่อวัน และการเพิ่มค่าตอบแทนต่อรอบ ข้อค้นพบจากงานวิจัยครั้งนี้มีส่วนช่วยในการกำหนดแนวทางการสร้างสภาวการณ์ทำงานที่เหมาะสมและข้อมูลเชิงลึกที่ได้นำเสนอจะเป็นประโยชน์กับการออกแบบนโยบายการพัฒนาความคุ้มครองทางสังคมให้กับกลุ่มไรเดอร์ ให้สอดคล้องกับสถานการณ์ในปัจจุบัน
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- เนื้อหาและข้อมูลที่ลงตีพิมพ์ในวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
- บทความและข้อมูล ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ในทางวิชาการ ขอให้อ้างอิงแหล่งที่มาด้วย
เอกสารอ้างอิง
THE STANDARD WEALTH. (2567). ศึกชิงเค้กฟู้ดเดลิเวอรีไทย. สืบค้นเมื่อ 5 กุมภาพันธ์ 2568, จาก https://thestandard.co/thailand-food-delivery-market-share/
กระทรวงแรงงาน. (ม.ป.ป.). ข้อมูลเกี่ยวกับสิทธิประโยชน์ของคนพิการ. สืบค้นเมื่อ 5 กุมภาพันธ์ 2568, จาก https://www.mol.go.th/employee/information_disabilitie
การัณยภาส ภู่ยงยุทธ์. (2567). ความหวังรายนาที: วังวนความไม่แน่นอนของแรงงานเปราะบางภายใต้ระบบเศรษฐกิจแพลตฟอร์ม. เชียงใหม่: วนิดาการพิมพ์.
คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. (2565). โครงการขับเคลื่อนข้อเสนอเชิงนโยบายต่อคุณภาพชีวิตของคนทำงานแพลตฟอร์ม. กรุงเทพฯ: สำนักงานนโยบายแรงงานนอกระบบ.
พฤกษ์ เถาถวิล, และวรดุลย์ ตุลารักษ์. (2566). งานแพลตฟอร์มกับความเสี่ยงด้านสุขภาพ และความปลอดภัยในการทำงาน. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 158-182.
ศูนย์วิจัยกสิกรไทย. (2566). Food Delivery ปี 66 แนวโน้มชะลอตัว แพลตฟอร์มเร่งปรับสมดุลทางธุรกิจ...รับมือโจทย์ท้าทาย. สืบค้นเมื่อ 12 กุมภาพันธ์ 2568, จาก https://www.kasikornresearch.com/th/analysis/k-social-media/Pages/FOOD-DELIVERY-CIS3423-FB-21-07-2023.aspx
สมชัย จิตสุชน และคณะ. (2564). การออกแบบระบบการประกันสังคมที่รองรับการเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการทำงานในอนาคต. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย.
สหประชาชาติ ประเทศไทย. (2563). การคุ้มครองทางสังคมเพื่อความเท่าเทียม: เส้นทางสู่การฟื้นฟูและความสามารถในการฟื้นตัวกลับคืน. สืบค้นเมื่อ 25 กุมภาพันธ์ 2568, จาก https://thailand.un.org/th/53301-การคุ้มครองทางสังคมเพื่อความเท่าเทียม-เส้นทางสู่การฟื้นฟูและความสามารถในการฟื้นตัวกลับคืน#:~:text=การคุ้มครองทางสังคม%20คือ,กับนานาประเทศทั่วโลก
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (ม.ป.ป.). เกี่ยวกับ SDGS. สืบค้นเมื่อ 27 กุมภาพันธ์ 2568, จาก https://sdgs.nesdc.go.th/ขอมลเบองตน-ความเป/
อรรคณัฐ วันทนะสมบัติ, และเกรียงศักดิ์ ธีระโกวิทขจร. (2561). แพลตฟอร์มอีโคโนมีและผลกระทบต่อแรงงานในภาคบริการ: กรณีศึกษาในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิฟรีดริค เอแบร์ท ร่วมกับ สถาบันแรงงานและเศรษฐกิจที่เป็นธรรม.
อรรคณัฐ วันทนะสมบัติ, และอนรรฆ พิทักษ์ธานิน. (2564). ไรเดอร์-ฮีโร่-โซ่ตรวน. กรุงเทพฯ: สถาบันเอเชียศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อลงกรณ์ ฉลาดสุข, อุษณีย์ ศรีจันทร์, และกันต์ ธีระพงษ์. (2565). ความคุ้มครองทางสังคม ‘แรงงานนอกระบบ’. สืบค้นเมื่อ 12 กุมภาพันธ์ 2568, จาก https://tdri.or.th/2022/04/social-protection-informal-worker-th/
เอกพลณัฐ ณัฐพัทธนันท์, และกฤษฎา ธีระโกศลพงศ์. (2567). "โซ่ตรวน" กับ "ความเปลือยเปล่า" หนทางออกจากชีวิตที่แขวนไว้บนเส้นด้ายกับสวัสดิการอันขาดแคลนของแรงงานไรเดอร์ไทย. กรุงเทพฯ: สถาบันคลังสมองของชาติ.
Baldwin, R., & Cave, M. (2018). Understanding Regulation: Theory, Strategy, and Practice. Oxford: Oxford University Press.
Behrendt, C., Nguyen, Q. A., & Rani, U. (2019). Social Protection Systems and the Future of Work: Ensuring Social Security for Digital Platform Workers. International Social Security Review, 72(3), 17-41.
Berg, J., Furrer, M., Harmon, E., Rani, U., & Silberman, M. S. (2018). Digital Labour Platforms and the Future of Work: Towards Decent Work in the Online World. Geneva: International Labour Organization.
Beverly, T. J. (2024). Digital Nomads Living on the Margins: Remote Laptop Entrepreneurs in the Gig Economy. International Sociology Reviews, 170-183.
Brown, M., & De Ruyter, A. (2023). Regulation and the Lived Experience of the Gig Economy. In Brown, M., & De Ruyter, A. (Eds.). The Gig Economy (pp. 55-78). Birmingham.
Cherry, M. A., & Aloisi, A. (2017). "Dependent Contractors" in The Gig Economy: A Comparative Approach. American University Law Review, 66(3), 635-689.
Cochran, W. G. (1953). Sampling Techniques. New York: John Wiley & Sons, Inc.
Creswell, J. (2003). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Thousand Oaks: Sage.
De Stefano, V. (2016). The Rise of the "Just-In-Time Workforce": On-Demand Work, Crowdwork, and Labor Protection in the "gig-economy". Comparative Labor Law & Policy Journal, 37(3), 471-504.
Feng, X., Cooke, F. L., & Zhao, C. (2024). Fragmentation of Employment Relationships, Fragmentation of Working Time: The Nature of Work and Employment of Platform Takeaway Riders and Implications for Decent Work in China. Asia Pacific Journal of Human Resources, 62(2), https://doi.org/10.1111/1744-7941.12398
Kalleberg, A. L., & Dunn, M. (2016). Good Jobs, Bad Jobs in the Gig Economy. Perspectives on Work, 20, 10-15.
Kässi, O., & Lehdonvirta, V. (2018). Online Labour Index: Measuring the Online Gig Economy for Policy and Research. Technological Forecasting and Social Change, 137, 241-248.
Katiyatiya, L. M., & Lubisi, N. (2024). The Current Social Protection Discourse, Gig Economy Within the Advent of COVID-19: Some Emerging Legal Arguments. Labor History, 66(1), 64-76. https://doi.org/10.1080/0023656X.2024.2340610
Nastasi, B. K., & Schensul, S. L. (2005). Contributions of Qualitative Research to The Validity of Intervention Research. Journal of School Psychology, 43(3), 177-195. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2005.04.003
Nunnally. (1978). Psychometric Theory. New York: McGraw-Hill.
Parker, G. G., & Cheshire, A. (2017). Platform Revolution: How Networked Markets Are Transforming the Economy and How to Make Them Work for You. New York: W. W. Norton & Company.
Prassl, J. (2018). Humans as a Service: The Promise and Perils of Work in the Gig Economy. Oxford: Oxford University Press.
Robinson, S., Lewis, Seth C., & Carlson, M. (2019). Locating the “Digital” in Digital Journalism Studies: Transformations in Research. Digital Journalism, 7(3), 368-377. https://doi.org/10.1080/21670811.2018.1557537
Rosenblat, A., & Stark, L. (2016). Algorithmic Labor and Information Asymmetries: A Case Study of Uber's Drivers. International Journal of Communication, 10, 3758-3784.
Sandoval, M. (2020). Entrepreneurial Activism? Platform Cooperativism Between Subversion and Co-Optation. Critical Sociology, 46(6), 801-817.
Scholz, T. (2016). Platform Cooperativism: Challenging the Corporate Sharing Economy. New. York: Rosa Luxemburg Foundation.
Scott, J. (1990). A Matter of Record: Documentary Sources in Social Research. Cambridge, UK: Polity Press.
Srnicek, N. (2017). Platform Capitalism. Cambridge, UK: Polity Press.
Wood, A. J., Graham, M., Lehdonvirta, V., & Hjorth, I. (2019). Good Gig, Bad Gig: Autonomy and Algorithmic Control in the Global Gig Economy. Work, Employment and Society, 33(1), 56-75.
World Economic Forum. (2023). Future of Jobs Report 2023. Geneva: World Economic Forum.
Wu, D., & Huang, J. L. (2024). Gig Work and Gig Workers: An Integrative Review and Agenda for Future Research. The Journal of Organizational Behavior, 45(2), 183-208.
