แนวทางการจัดการซากผลิตภัณฑ์ตู้เย็นและเครื่องปรับอากาศ
คำสำคัญ:
ซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์, ความรับผิดชอบของผู้ผลิต, เศรษฐกิจหมุนเวียนบทคัดย่อ
ประเทศไทยกำลังเผชิญปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Waste; E-waste) เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จากการเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัล เทคโนโลยีที่เปลี่ยนเร็ว และพฤติกรรมของผู้บริโภคที่มีการใช้เทคโนโลยีมากขึ้น ข้อมูล จากองค์การสหประชาชาติ (United Nations; UN) ระบุว่าปริมาณ E-waste ทั่วโลกในปี พ.ศ.2565 มีปริมาณ 62 พันล้านกิโลกรัม คิดเป็นค่าเฉลี่ย 7.8 กิโลกรัมต่อคนต่อปี มีปริมาณ 22.3% ที่ถูกจัดการอย่างถูกต้อง สำหรับประเทศไทยปี พ.ศ.2565 มี E-waste มากกว่า 400,000 ตันต่อปี ดังนั้นหากมีการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ไม่ถูกต้อง ส่งผลให้เกิดการสูญเสียทรัพยากรและเกิดความเสี่ยง ต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อม แนวคิด Extended Producer Responsibility (EPR) จึงถูกนำมาใช้เพื่อผลักดันให้ผู้ผลิตรับผิดชอบตลอดวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยยังมีข้อจำกัดด้านความเข้าใจกลไก EPR โครงสร้างองค์กรที่เหมาะสม และการบูรณาการข้อมูลแม้มีความพยายามผลักดัน (ร่าง) พระราชบัญญัติการจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. ... แต่ยังจำเป็นต้องพัฒนาแนวทางการดำเนินงานให้ชัดเจนและเป็นระบบมากยิ่งขึ้น
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ทดสอบรูปแบบโครงสร้างองค์กรบริหารกลไกการจัดการซากเครื่อง ปรับอากาศและตู้เย็น พร้อมทั้งสรุปข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เช่น การไหลของวัสดุ ข้อมูลและค่าใช้จ่าย เพื่อนำเสนอให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีความรู้ความเข้าใจในการดำเนินงาน นำไปสู่การพัฒนาห่วงโซ่อุปทานที่สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้ในระดับประเทศ
ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบองค์กรผู้รับผิดชอบของผู้ผลิต (Producer Responsibility Organization: PRO) สามารถออกแบบได้หลากหลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับบริบทของประเทศ โดยประเทศไทยเหมาะสมกับการมี PRO ที่หลากหลาย เนื่องจากช่วยส่งเสริมการแข่งขันด้านประสิทธิภาพการจัดการซากผลิตภัณฑ์ฯ ทำให้มีการแข่งขันที่เป็นธรรมต่อทุกภาคส่วนในห่วงโซ่อุปทาน นอกจากนี้ การจัดตั้งหน่วยงานกลางสำหรับบริหารจัดการข้อมูล (Clearing data) มีความสำคัญอย่างยิ่ง เพื่อทำหน้าที่รวบรวม ตรวจสอบ และแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่าง PRO ผู้ผลิต ผู้รวบรวม และหน่วยงานภาครัฐ อันจะนำไปสู่ความโปร่งใส ความน่าเชื่อถือ และการกำกับดูแลที่มีประสิทธิภาพ
เอกสารอ้างอิง
“กฎกระทรวงกําหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทํางานเกี่ยวกับสารเคมีอันตราย พ.ศ. 2556”. ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ 130 ตอน 2 ก, 29 มกราคม 2556.
“กฎกระทรวงควบคุมสถานประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ พ.ศ. 2560”. ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ 134 ตอน 80 ก, 4 สิงหาคม 2560.
กรมการค้าระหว่างประเทศ. (2567). “อียูแก้ไขระเบียบ WEEE”. (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก: https://www.dft.go.th/th-th/NewsList/News-DFT/Description-News-DFT/ ArticleId/6688/30072555.
กรมควบคุมมลพิษ. (2551). “ยุทธศาสตร์การจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์เชิงบูรณาการ” (ฉบับที่คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบ เมื่อวันที่ 24 กรกฎาคม 2550). (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก: https://www.pcd.go.th/publication/5144/.
กรมควบคุมมลพิษ.(2563). คู่มือการจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์. (ออนไลน์).เข้าถึงได้ จาก: https://www.pcd.go.th/publication/5142/. กรมควบคุมมลพิษ. (2564). “คนไทยไร้ E-Waste”, วารสารข่าวสารอันตรายและของเสีย. ปีที่ 30 (1).
กรมควบคุมมลพิษ. (2565). รายงานสถานการณ์ของเสียอันตรายจากชุมชน ปี พ.ศ. 2565. กองจัดการกากของเสียและสารอันตราย กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม.
กรมโรงงานอุตสาหกรรม.(2567). ข้อกำหนดของสหภาพยุโรปว่าด้วยการจำกัดการใช้สารอันตรายบางชนิดในอุปกรณ์ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์. (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก: http://reg3.diw.go.th/chem/.(20 พฤษภาคม 2567).
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการจัดการสารและของเสียอันตราย.(2563). โครงการการวิจัยเพื่อศึกษาวิเคราะห์ผังการไหล และจัดทำระบบฐานข้อมูลการจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์และของเสียอันตรายชุมชนในประเทศไทย.
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการจัดการสารและของเสียอันตราย. (2564). โครงการการศึกษาการกำหนด เป้าหมายการรวบรวมและการรีไซเคิลซากผลิตภัณฑ์ฯ ควบคุม.
ศูนย์ความเป็นเลิศด้านการจัดการสารและของเสียอันตราย (คสอ.). (2565). โครงการความร่วมมือกลไกใหม่ในการจัดการ E-waste เมืองพัทยา.
สำนักอนามัยสิ่งแวดล้อม. กรมอนามัย. (2567). “(ร่าง) พระราชบัญญัติการจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ ไฟฟ้าและ อิเล็กทรอนิกส์และซากผลิตภัณฑ์อื่น พ.ศ. .....”, ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่... ตอนที่... หน้า... (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก: https://env.anamai.moph.go.th/webupload/ migrated/files/ env/n699_97490a5c732b577121733e856b905de8_a022.pdf.
สุจิตรา วาสนาดำรงดี. (2567). “หลักการความรับผิดชอบที่เพิ่มขึ้นของผู้ผลิต (Extended Producer Responsibility)” เครื่องมือในการจัดการขยะและส่งเสริมเศรษฐกิจหมุนเวียน. วารสารสิ่งแวดล้อม, ปีที่ 24 (2), พฤษภาคม 2567.
สุจิตรา วาสนาดำรงดี และปเนต มโนมัยวิบูลย์. (2555). ชุดความรู้ เรื่อง “การจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-waste) ตอนที่ 2 การจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ขอ'บริษัทผู้ผลิตในประเทศญี่ปุ่น”. (ออนไลน์). เข้าถึงได้จาก: http://www.hsm.chula.ac.th/research/paper/e-waste_management/e-watse_management2.pdf.
European Commission. (2020). “Study to support preparation of the Commission’s guidance for extended producer responsibility scheme – Final report, Publications Office”. (Online). Available: https: //data.europa.eu/doi/10.2779/55232, Lindhqvist T. (2000). “Extended Producer Responsibility in Cleaner Production: Policy Principle to Promote Environmental Improvements of Product Systems”, Doctoral Thesis (monograph), Lund, Sweden: IIIEE, Lund university.OECD. (2016). Extended Producer Responsibility: Updated Guidance for Efficient Waste Management, OECD Publishing, Paris. http://dx.doi.org/10.1787/9789264256385-enITU. (2024). “The Global E-waste Monitor 2024”, (Online). Available: https://wwwThe Global E-waste Monitor 2024.itu.int/en/ITU D/Environment/Pages/Publications/ The-Global-E-waste-Monitor-2024.aspx
Vanessa Forti, Cornelis Peter Baldé, Ruediger Kuehr, Garam Bel. (2020). The Global E-waste Monitor 2020: Quantities, flows, and the circular economy potential. (Online). Available: gem_2020_def.pdf
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารรัฏฐาภิรักษ์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความ ข้อเขียน หรือความคิดเห็นในนิตยสารนี้เป็นของผู้เขียน ไม่ผูกพันกับวิทยาลัย ป้องกันราชอาณาจักรและทางราชการแต่อย่างใด
