ปัจจัยทางธรรมชาติในการออกแบบ ภูมิสถาปัตยกรรมศูนย์การเรียนรู้ทางวัฒนธรรม ผ้าทอย้อมสีธรรมชาติ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
วัฒนธรรมผ้าทอย้อมสีธรรมชาติสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างวิถีชีวิตของมนุษย์กับธรรมชาติผ่านการผลิตที่มีรากฐานจากนิเวศท้องถิ่นอันเป็นเอกลักษณ์ วัฒนธรรมผ้าทอดังกล่าวจึงอยู่ในกรอบการเป็นภูมิทัศน์วัฒนธรรมประเภทหนึ่ง ศูนย์การเรียนรู้ทางวัฒนธรรมผ้าทอและย้อมสีธรรมชาติจัดเป็นพื้นที่ถ่ายทอดความรู้เชิงประสบการณ์ อย่างไรก็ตามงานวิจัยด้านปัจจัยทางธรรมชาติ ที่มีผลต่อการออกแบบภูมิสถาปัตยกรรมศูนย์การเรียนรู้ยังมีจำกัด จึงนำมาสู่งานวิจัยนี้ที่มุ่งศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยทางธรรมชาติกับการวางผังและออกแบบในกระบวนการผลิตและถ่ายทอดความรู้ของศูนย์การเรียนรู้ผ้าทอย้อมสีธรรมชาติบนแนวคิดภูมิทัศน์วัฒนธรรม ทั้งนี้เพื่อระบุประเภทปัจจัยทางธรรมชาติที่มีผลต่อแต่ละกระบวนการ และรูปแบบการนำปัจจัยนั้น ๆ มาใช้ ในการวางผังออกแบบศูนย์การเรียนรู้อย่างเป็นระบบ โดยมีกรณีศึกษา ได้แก่ 1) บ้านไร่ไผ่งาม จังหวัดเชียงใหม่ 2) แก้ววรรณา จังหวัดแพร่ และ 3) จันทร์โสมา จังหวัดสุรินทร์
ขั้นตอนการศึกษาเริ่มจากการทบทวนวรรณกรรมและรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิของกรณีศึกษา ตามด้วยการสำรวจพื้นที่เพื่อเก็บข้อมูลปฐมภูมิ ต่อด้วยการวิเคราะห์เปรียบเทียบข้ามกรณีศึกษา เพื่อสังเคราะห์ปัจจัยทางธรรมชาติที่มีผลต่อการวางผังและออกแบบ และสรุปผล
ผลการศึกษาพบว่าทั้ง ภูมิอากาศจุลภาค อุทกวิทยา ภูมิประเทศและลักษณะดิน รวมถึงพืชพรรณ เป็นปัจจัยธรรมชาติที่ส่งผลในการขับเคลื่อนการผลิตและถ่ายทอดภูมิปัญญาของศูนย์การเรียนรู้ผ้าทอย้อมสีธรรมชาติ ปัจจัยเหล่านี้ถูกใช้เป็นข้อกำหนดในการเลือกที่ตั้งศูนย์ จัดวางผังพื้นที่ใช้สอยและออกแบบบรรยากาศ ตลอดจนเป็นสื่อกลางในการเรียนรู้เชิงประจักษ์ ผลการวิจัยนี้สามารถประยุกต์เป็นแนวทางการออกแบบศูนย์การเรียนรู้ที่มีบริบทใกล้เคียงกันได้อย่างยั่งยืนต่อไป
Article Details
เอกสารอ้างอิง
จันทร์เพ็ญ อินทรประเสริฐ. (ม.ป.ป.). สีธรรมชาติและการย้อมสีธรรมชาติ [คอร์สเรียนออนไลน์]. โครงการมหาวิทยาลัยไซเบอร์ไทย (Thailand Cyber University). https://learn.thaimooc.ac.th
ชัชวาล ชุมรักษา, คุณอานันท์ นิรมล, ศิลป์ชัย สุวรรณมณี. (2562). ภูมิทัศน์วัฒนธรรมศูนย์การเรียนรู้ชุมชนวิถี คน น้ำ ป่า เขาปู่. วารสารนวัตกรรมทางการศึกษา, 19(1), 115–134.
นัชรี จิระนคร. (2550). ผ้าไหมยกทอง 1000 ตะกอ : กรณีศึกษากลุ่มทอผ้ายกทอง “จันทร์ โสมา” จังหวัดสุรินทร์ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต ไม่ได้ตีพิมพ์]. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
วนิดา พึ่งสุนทร, นงนาถ มารควัฒน์, และ สิทธิธรรม โรหิตะสุข. (2549). แนวทางการจัดการภูมิทัศน์วัฒนธรรม. อมรินทร์.
วรพงศ์ ผูกภู่. (2563, 3 เมษายน). องค์ประกอบการพัฒนาแหล่งเรียนรู้. บริษัท อาร์แอนด์ดี ครีเอชั่น จำกัด (R&D CREATION Co., Ltd.). https://www.randdcreation.com/content/2992/องค์ประกอบการพัฒนาแหล่งเรียนรู้
วัฒนะ จูฑะวิภาต. (2555). โครงการวิจัย เรื่อง ผ้าทอกับชีวิตคนไทย. มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
วิบูลย์ ลี้สุวรรณ. (2550). พจนานุกรมผ้าและเครื่องถักทอ. เมืองโบราณ.
อติยศ สรรคบุรานุรักษ์. (2565). มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม : การทอผ้าฝ้าย “แสงดา บันสิทธิ์”แห่งบ้านไร่ไผ่งาม อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่. วารสารวิชาการ DEC Journal, 1(3), 47-78.
Abele, E., Chryssolouris, G., Sihn, W., Metternich, J., ElMaraghy, H., Seliger, G., Sivard, G., ElMaraghy, W., Hummel, V., Tisch, M., & Seifermann, S. (2017). Learning factories for future oriented research and education in manufacturing. CIRP Annals, 66(2), 803–826. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cirp.2017.05.005
Fanger, P. O. (1970). Thermal comfort : Analysis and applications in environmental engineering. Danish Technical Press.
Frampton, K. (1983). Toward a critical regionalism: Six points for an architecture of resistance. Bay Press.
Goetcheus, C., Karson, R., & Carr, E. (2016). Designing living landscapes: Cultural landscapes as landscape architecture. Landscape Journal, 35(2), vi–xv.
Guzmán, J. A. (2023, April 1). Design with nature – Ian McHarg. IAAC BLOG. https://blog.iaac.net/design-with-nature-ian-mcharg/
Jackson, J. B. (1984). Discovering the vernacular landscape. Yale University Press.
Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development (Vol. 1). Prentice-Hall.
Lave, J., & Wenger, E. (1991). Situated learning: Legitimate peripheral participation. Cambridge University Press. https://doi.org/DOI: 10.1017/CBO9780511815355
McHarg, I. L. (1969). Design with nature. The Natural History Press.
Millennium Ecosystem Assessment. (2005). Ecosystems and human well-being: Synthesis. Island Press.
Mohd Kamal, S. K., Zainonabidin, A., Halim Choo, I. A., & Samsudin, N. S. (2025). Spatial quality framework for experiment learning environment in visitor centre. Malaysian Journal of Sustainable Environment, 12(2), 1–18. https://doi.org/10.24191/myse.v12i2.5545
Norberg-Schulz, C. (1980). Genius Loci: Towards a phenomenology of architecture. Rizzoli.
Ober-Heilig, N., Bekmeier-Feuerhahn, S., & Sikkenga, J. (2014). Enhancing museum brands with experiential design to attract low-involvement visitors. Arts Marketing: An International Journal, 4(1-2), 67–86. https://doi.org/10.1108/am-01-2014-0006
Pallasmaa, J. (2005 ). The eyes of the skin. John Wiley & Sons.
Sauer, C. O. (1925). The morphology of landscape. University of California Press.
United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2025). Operational guidelines for the implementation of the world heritage convention. https://whc.unesco.org/en/guidelines/
White, E. T. (1983). Site analysis: Diagramming information for architectural design. Architectural Media.