การบริหารทรัพยากรกายภาพอาคารสถานีรถไฟฟ้าโครงสร้างแบบยกระดับ กรณีศึกษา สถานีรถไฟฟ้าบีทีเอส

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยด้านการบริการทรัพยากรกายภาพของอาคารสถานีรถไฟฟ้า โดยใช้กรณีศึกษา จำนวน 3 สถานี คือ สถานีสะพานตากสิน สถานีอโศก และสถานีสยาม โดยเลือกจากเกณฑ์รูปแบบทางกายภาพของชานชาลาที่แตกต่างกัน วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลได้แก่ การสัมภาษณ์ การสำรวจข้อมูลภาคสนาม ประกอบกับการสังเกตการณ์ปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ และการใช้อาคารของผู้โดยสารทั้งช่วงเปิดและปิดให้บริการ เพื่อนำมาวิเคราะห์ข้อมูลและสรุปผล
จากการศึกษาด้านการใช้อาคารพบว่าสัดส่วนพื้นที่การใช้งานอาคารเมื่อเทียบกับสัดส่วนพื้นที่ทั้งอาคารของทั้ง 3 สถานีมีความใกล้เคียงกัน จากพื้นที่ที่มีสัดส่วนมากสุดไปน้อยสุดตามลำดับคือ พื้นที่สัญจร พื้นที่เก็บอุปกรณ์และงานระบบ พื้นที่พาณิชยกรรม และพื้นที่ห้องเจ้าหน้าที่ โดยมีชั่วโมงการเปิดอาคารสถานีเท่ากันคือเปิดให้บริการ 19 ชั่วโมง และปิดให้บริการ 5 ชั่วโมง และมีช่วงเวลาผู้โดยสารหนาแน่น อยู่ที่ช่วงเวลา 7:00-8:00 และ 17:00-19:00 จากการศึกษาด้านปฏิบัติงานอาคารพบว่าทุกสถานีมีลักษณะงานเหมือนกัน คือ 1) งานรักษาความสะอาด เป็นการจัดจ้างจากภายนอกและมีตำแหน่งประจำสถานี ขอบเขตการทำงานทั้งสถานีและทางเชื่อมต่อ ยกเว้นพื้นที่ร้านค้าและพื้นที่งานระบบประกอบอาคาร การทำงานช่วงเปิดให้บริการจะดูแลทางสัญจรทั้งสถานี การทำงานช่วงปิดให้บริการดูแลบริเวณพื้นที่ทำงานเจ้าหน้าที่ 2) งานรักษาความปลอดภัย เป็นการจัดจ้างภายนอกและมีตำแหน่งประจำสถานี ขอบเขตการทำงานส่วนทางเดินสัญจรและทางเชื่อมต่อ ช่วงเปิดให้บริการจะประจำจุดทางเข้าออกสถานี ช่วงปิดให้บริการจะมีหน้าที่เดินตรวจการรอบสถานี 3) กำจัดแมลงและสัตว์รบกวน เป็นการจัดจ้างภายนอก ดำเนินงานเฉพาะช่วงปิดให้บริการสถานี 4) งานดูแลและบำรุงรักษาระบบประกอบอาคาร จะดำเนินการเองและการจัดจ้างจากภายนอกโดยแบ่งตามงานระบบประกอบอาคาร ไม่มีตำแหน่งประจำสถานี โดยจัดทีมช่างบำรุงจากส่วนกลางมาตามรอบการปฏิบัติงาน โดยมีขอบเขตหน้าที่การทำงานดูแลงานระบบประกอบอาคารทั้งหมด
การศึกษาพบว่าปัจจัยที่ส่งผลได้แก่ ปัจจัยด้านกายภาพและปัจจัยด้านการใช้งานอาคาร ประกอบด้วย ขนาดพื้นที่ใช้สอยส่งผลต่อเรื่องจำนวนผู้ปฏิบัติงานทำความสะอาด จำนวนทางเข้าออกสถานี ชานชาลา และทางเชื่อมต่อส่งผลต่อจำนวนผู้ปฏิบัติงานรักษาความปลอดภัย และช่วงเวลาการใช้งานอาคารสถานีรถไฟฟ้าส่งผลต่อการจัดการงานดูแลบำรุงรักษางานระบบประกอบอาคาร โดยสัดส่วนที่ด้านการใช้อาคารกับสัดส่วนงานที่เกิดขึ้นของทุกกรณีศึกษาพบว่ามีสัดส่วนที่ใกล้เคียงกัน ดังนั้นลักษณะที่แตกต่างทางกายภาพของสถานีรถไฟฟ้าจึงไม่ได้ส่งผลต่อการปฏิบัติงานบริการและการปฏิบัติงานอาคาร