สถานภาพของเรือนไทยมุสลิมในชุมชนบ้านครัว

บทคัดย่อ

ชุมชนบ้านครัวเป็นชุมชนมุสลิมขนาดใหญ่และเก่าแก่ โดยมีประวัติความเป็นมาที่สำคัญเนื่องจากเป็นที่พระราชทานแก่มุสลิมจามที่ช่วยทำสงครามเก้าทัพในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช และมีการตั้งถิ่นฐานบ้านเรือนเป็นเรือนไทยมุสลิมต่อมาจนปัจจุบันชุมชนได้เปลี่ยนแปลงไปมีความหนาแน่นแออัด รูปแบบที่อยู่อาศัยมีความหลากหลายแต่ยังคงมีเรือนไทยแบบดั้งเดิมคงเหลืออยู่หลายหลัง ชาวชุมชนมีความเข้มแข็งและตั้งใจจะพัฒนาชุมชนในเชิงอนุรักษ์ฟื้นฟูที่อยู่อาศัยชุมชนโดยอาศัยการสนับสนุนจากสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชนและสถาบันอาศรมศิลป์จนได้มีการปรับปรุงชุมชนและบ้านเรือนปรากฎเป็นรูปธรรมได้ในบริเวณหนึ่ง อีกทั้งชุมชนและภาคีได้เห็นความสำคัญของการปรับปรุงเชิงอนุรักษ์เรือนไทยมุสลิมแบบดั้งเดิมไว้ จึงมีความต้องการจะศึกษาโอกาสและข้อจำกัดในการดำเนินการดังกล่าว บทความนี้จึงมีวัตถุประสงค์ในการศึกษาสถานภาพปัจจุบันของเรือนไทยมุสลิม โดยการสำรวจ สัมภาษณ์ และประชุมกลุ่มย่อยคัดเลือกกรณีเรือนตัวอย่างได้ 5 เรือนที่มีอายุเรือนต่างกันโดยปลูกสร้างตั้งแต่ช่วงรัชกาลที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 7

ผลการศึกษาพบว่า สถานภาพปัจจุบันของเรือนยังมีโครงสร้างที่ใช้งานได้อยู่เป็นส่วนใหญ่ วัสดุมุงหลังคาหมดอายุ ผนังและพื้นยังพอใช้งานได้ แต่ส่วนประดับไม้แกะสลักที่เป็นเอกลักษณ์หนึ่งของเรือนไทยมุสลิมทรุดโทรมเสียหาย เจ้าของเรือนส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ ไม่มีอาชีพ และกลุ่มที่มีอาชีพก็มีรายได้ไม่แน่นอน ดังนั้นแม้จะมีความต้องการที่จะฟื้นฟูอนุรักษ์เรือน ก็ขาดกำลังทรัพย์ ขาดความรู้ และขาดวัสดุที่คงเอกลักษณ์เรือนไทยมุสลิม จากการทบทวนวรรณกรรมพบว่า วิธีการในการปรับปรุงฟื้นฟูจะประสบความสำเร็จได้ต้องมีเจ้าของเรือนและชุมชนต้องเห็นความสำคัญและลุกขึ้นมาเป็นแกนหลักในการดำเนินการประสานขอความสนับสนุนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐ เช่น สถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน การเคหะแห่งชาติ ภาคเอกชนที่ผลิตวัสดุก่อสร้างและต้องมีกระบวนการมีส่วนร่วมในการวางแผนการดำเนินงานร่วมกันต่อไป