แนวทางการพัฒนาลักษณะทางกายภาพพื้นที่เกษตรในเมือง เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้อยู่อาศัยในชุมชนบ้านมั่นคง: กรณีศึกษา ชุมชนบ้านมั่นคง กสบ.พัฒนา ริมคลองลาดพร้าว เขตสายไหม กรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

การขยายตัวของเมืองส่งผลให้พื้นที่สีเขียวลดลงและกระทบต่อคุณภาพชีวิตของผู้อยู่อาศัย โดยเฉพาะในชุมชนผู้มีรายได้น้อยในกรุงเทพมหานครที่มีการทำพื้นที่เกษตรมากขึ้นอย่างก้าวกระโดดในช่วงที่เกิดโควิด-19 งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดและกระบวนการพัฒนาลักษณะทางกายภาพของพื้นที่เกษตรในชุมชนบ้านมั่นคง และวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงคุณภาพชีวิตของผู้อยู่อาศัยก่อนและหลังการพัฒนา กรณีศึกษาชุมชนบ้านมั่นคง กสบ.พัฒนา ริมคลองลาดพร้าว เขตสายไหม กรุงเทพมหานคร ระเบียบวิธีวิจัย  ใช้การศึกษาแบบผสมผสาน คือการศึกษาข้อมูลทุติยภูมิ รวมถึงการสำรวจกายภาพ และการสัมภาษณ์เชิงลึก ร่วมกับการวิเคราะห์เชิงปริมาณด้วยแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่าจากกลุ่มตัวอย่าง 2 กลุ่ม ได้แก่ ผู้อยู่อาศัยมีส่วนร่วมพัฒนาพื้นที่เกษตรในชุมชน และผู้อยู่อาศัยที่ไม่มีส่วนร่วมพัฒนาพื้นที่เกษตรในชุมชน

ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการพัฒนาพื้นที่เกษตรมีรากฐานสำคัญมาจากการมีส่วนร่วมของชุมชน ส่งผลให้ลักษณะทางกายภาพมีความโดดเด่นด้านการเข้าถึงและการจัดสรรพื้นที่ใช้สอย โดยผลการประเมินด้านกายภาพในภาพรวมมีคะแนนเฉลี่ยอยู่ในระดับสูง (4.68) อย่างไรก็ตาม การใช้พื้นที่เพื่อการพักผ่อนหย่อนใจกลับมีคะแนนเฉลี่ยต่ำที่สุด (3.94) สำหรับผลการประเมินคุณภาพชีวิตภายหลังการพัฒนา พบว่า ได้รับการยกระดับขึ้นในทุกมิติอย่างมีนัยสำคัญ (คะแนนเฉลี่ยเพิ่มขึ้น 1.96) โดยมิติด้านสิ่งแวดล้อม   มีการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกสูงสุด (2.82) รองลงมาคือ ด้านสุขภาพกาย จิตใจ และปัญญา (2.07) ด้านสังคม (1.72) และด้านเศรษฐกิจ (1.21) ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบระหว่างกลุ่มตัวอย่าง พบว่า กลุ่มผู้เข้าร่วมทำเกษตรมีระดับการเปลี่ยนแปลงสูงกว่ากลุ่มที่ไม่ได้เข้าร่วมในเกือบทุกด้าน ยกเว้นด้านสังคมที่กลุ่มไม่ได้เข้าร่วมรับรู้ถึงผลกระทบเชิงบวกในภาพรวมได้สูงกว่าอย่างเด่นชัด จากข้อค้นพบดังกล่าวจึงนำไปสู่ข้อเสนอแนะเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ประโยชน์สูงสุด และยกระดับโครงสร้างพื้นฐาน โดยยึดความต้องการของผู้สูงอายุและกิจกรรมส่วนรวมของชุมชนเป็นศูนย์กลาง