จากวรรณกรรมสู่การสร้างจิตสำนึกเชิงนิเวศสำหรับเยาวชน : กรณีศึกษานวนิยายเยาวชนรางวัลแว่นแก้ว

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และธรรมชาติในฐานะ   มโนทัศน์เชิงนิเวศ และ 2) วิเคราะห์การสร้างจิตสำนึกเชิงนิเวศที่ปรากฏในนวนิยายเยาวชนรางวัลแว่นแก้ว พ.ศ. 2544 – 2562 ดำเนินการวิจัยโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยทางมนุษยศาสตร์ ทำความเข้าใจและตีความวรรณกรรมตามมุมมองวรรณกรรมวิจารณ์เชิงนิเวศ ผลการวิจัยพบว่ามโนทัศน์เชิงนิเวศที่แสดงความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์และธรรมชาติมี 2 ลักษณะ คือ มโนทัศน์ที่มนุษย์เป็นมิตรกับธรรมชาติ นำเสนอความสำคัญของธรรมชาติ การแสดงความเคารพต่อธรรมชาติผ่านพิธีกรรม ส่วนมโนทัศน์เชิงนิเวศที่แสดงความเป็นอื่นระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ นำเสนอว่าธรรมชาติสร้างความเดือดร้อนให้มนุษย์ ขัดขวางความเจริญ ดังนั้นมนุษย์จึงต้องหาวิธีเพื่อเอาชนะธรรมชาติ และการสร้างจิตสำนึกเชิงนิเวศผ่านนวนิยายเยาวชนรางวัลแว่นแก้ว พ.ศ. 2544 – 2562 ปรากฏผ่านการผลิตซ้ำวาทกรรมมนุษย์มีหน้าที่อนุรักษ์ธรรมชาติ โดยนำเสนอภาพสังคมดั้งเดิมที่มนุษย์ผูกพันกับธรรมชาติ กระตุ้นจิตสำนึกให้เยาวชนรักธรรมชาติ สามารถอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างสุนทรีย์ และสร้างจิตสำนึกเชิงนิเวศผ่านกระบวนการเรียนรู้สมัยใหม่ คือ การอบรมสั่งสอนให้มนุษย์ปฏิบัติต่อธรรมชาติในฐานะที่ธรรมชาติมีความเท่าเทียมกับมนุษย์