เหตุแห่งการเกิดปัญญาด้วยการเจริญสมาธิ

บทคัดย่อ

สมาธิ แปลว่า ความตั้งมั่นแห่งจิต หมายถึง ภาวะที่จิตมีอารมณ์เป็นหนึ่ง หรือภาวะที่จิตแนบแน่นอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง หรืออารมณ์ใดอารมณ์หนึ่งนาน ๆ การเจริญสมาธินำหน้าวิปัสสนาเพื่อให้เกิดเป็นปัญญานั้นมีชื่อเรียกว่าสมถยานิก คือเมื่อเจริญสมาธิจนจิตตั้งมั่นแนบแน่นกับอารมณ์ใดอารมณ์หนึ่งแล้วจึงยกจิตที่เป็นสมาธินั้น ออกมาเจริญวิปัสสนาด้วยการกำหนดรู้ในสภาวะรูปนามในปัจจุบัน ผลของจิตที่เกิดจากการเจริญสมาธิคือการทำให้เกิดความสงบ สบาย และเป็นสุข เพราะจิตที่เกิดจากการเจริญสมาธิจะไม่ซัดส่าย ไม่ฟุ้งซ่าน ควรแก่การงานคือการมีสมาธิประกอบในจิตในการคิดพิจารณาในสภาพธรรมต่าง ๆ โดยความเป็นรูปและนามในทุก ๆ อาการที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน จนเป็นเหตุ เป็นปัจจัย ให้เกิดปัญญาญาณ เห็นสภาพที่แท้จริงของรูปนามนั้น ๆ โดยความเป็นไตรลักษณ์ คือความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และเปลี่ยนแปลง ผู้ปฏิบัติที่มีสติในการกำหนดรู้รูปนามปัจจุบันอย่างต่อเนื่อง จักเกิดการพัฒนาของจิตขึ้นตามลำดับ โดยการเห็นอาการเกิดดับแจ่มชัดในทุก ๆ ขณะจิต ก็จะเกิดปัญญาพิจารณาต่อไปเป็นลำดับ