รูปแบบการพัฒนาจิตตามหลักการเจริญสุทธวิปัสสนาเพื่อลดละความเครียด

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของดุษฎีนิพนธ์เรื่อง “รูปแบบการพัฒนาจิตตามหลักการเจริญสุทธวิปัสสนาเพื่อลดละความเครียด” มีวัตถุประสงค์ คือ 1) เพื่อศึกษาหลักการพัฒนาจิตตามหลักสุทธวิปัสสนาในพระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาภาวะความเครียดที่มีผลต่อจิตใจ อารมณ์ และร่างกาย 3) เพื่อนำเสนอรูปแบบการพัฒนาจิตตามหลักการเจริญสุทธวิปัสสนาเพื่อลดละความเครียด โดยมีระเบียบวิธีการวิจัยวิจัยเชิงคุณภาพ เน้นการวิจัยเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 16 รูป/คน ผลการวิจัยพบว่า การเจริญสุทธวิปัสสนาเป็นการพัฒนาจิตเพื่อลดละความเครียด มุ่งแก้ไขสาเหตุความเครียดซึ่งเกิดจากจิตที่รู้ไม่เท่าทันการเกิด-ดับของอารมณ์และกิเลสปรุงแต่งจิต การกำหนดรู้ตัว รู้เท่าทันอารมณ์ รู้ปัจจุบันขณะ เป็นกลวิธีในการปรับปรุงจิตเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นเพื่อเอื้อให้ระบบร่างกาย สมองทำงานปกติ การเจริญสุทธวิปัสสนาเป็นการรู้ทันความคิดปรุงแต่งทันที ซึ่งความคิดไม่มีการจัดระเบียบ และความคิดที่เกิดนั้นมักประกอบด้วยโทสะ โลภะ และโมหะซึ่งส่งผลให้เกิดความเครียด การเจริญสุทธวิปัสสนาช่วยให้สามารถแยกความคิดออกจากจิตด้วยสติปัญญา โดยการกำหนดรู้ความเป็นไตรลักษณ์ของสภาวะความคิดที่กำลังเกิด-ดับอยู่ตลอดเวลาตามความเป็นจริง ผลของการกำหนดรู้จะทำให้สติมีกำลัง รู้เท่าทันสภาวะ ความรู้สึกที่เกิดขึ้น เช่น รู้สึกถูกกดดัน ไม่สบายใจ วุ่นวายใจ กลัว วิตกกังวล ตลอดจนถูกบีบคั้น ก็จะทำให้ภาวะความเครียดที่เกิดจากการยึดติดอารมณ์ความรู้สึกที่เกิดขึ้นนั้นทุเลาเบาบางลงและละขาดได้หากเจริญวิปัสสนาจนถึงมรรคญาณ ได้รูปแบบ 3 รู้ คือ รู้ตน รู้ทันอารมณ์ตามความจริง และ รู้ปัจจุบัน (STP-3 Model) S=Self knowing, T= Truth knowing, P= Present knowing.