การสร้างรูปแบบการเรียนการสอนธรรมบทในระบบออนไลน์

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาหลักการ แนวคิด และวิธีการจัดการเรียนรู้ในระบบออนไลน์ (2) พัฒนารูปแบบการเรียนการสอนภาษาบาลีธรรมบทเชิงวิเคราะห์ให้สอดคล้องกับแนวทางปฏิรูปการศึกษา และ (3) เสนอแนวทางการสร้างนวัตกรรมการเรียนรู้ภาษาบาลีธรรมบทในระบบออนไลน์ โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพร่วมกับการวิจัยพัฒนา (R&D) ประกอบด้วยการศึกษาจากเอกสาร ทฤษฎีการเรียนรู้ และสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ทรงคุณวุฒิในด้านบาลีและเทคโนโลยีการศึกษา พร้อมทั้งการออกแบบ ทดลอง และประเมินผลต้นแบบรูปแบบการเรียนรู้

ผลการวิจัยพบว่า การจัดการเรียนรู้ในระบบออนไลน์ที่มีประสิทธิภาพควรยึดผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ใช้แนวคิดทฤษฎีการเรียนรู้ของ Gagné เป็นกรอบการออกแบบ โดยบทเรียนธรรมบทควรถูกพัฒนาให้เป็น “บทเรียนเชิงวิเคราะห์” ที่ไม่เพียงแค่แปลศัพท์เท่านั้น แต่รวมถึงการวิเคราะห์องค์ธรรม แนวคิดหลัก และนัยเชิงเปรียบเทียบ พร้อมใช้สื่อมัลติมีเดีย เช่น วิดีโอ อินโฟกราฟิก แบบฝึกหัดโต้ตอบและระบบการประเมินแบบออนไลน์ นวัตกรรมที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้ คือโมเดล DAeLM (Dhammapada Analytical e-Learning Model) ซึ่งประกอบด้วย 8 องค์ประกอบหลัก ได้แก่ ทฤษฎีพื้นฐาน, ระบบ LMS, บทเรียนธรรมบทเชิงวิเคราะห์, สื่อมัลติมีเดีย, กิจกรรมการเรียนรู้, ระบบการประเมินผล, การทดสอบต้นแบบ และการพัฒนา–ขยายผล ซึ่งโมเดลนี้ได้ถูกทดลองใช้กับกลุ่มนิสิต นักเรียนบาลี และได้รับผลตอบรับในระดับดีมาก ทั้งในด้านผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและความพึงพอใจของผู้เรียน ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่า รูปแบบการเรียนการสอนธรรมบทในระบบออนไลน์มีศักยภาพในการพัฒนาการเรียนรู้ภาษาบาลีให้มีความเข้าใจลึกซึ้ง เข้าถึงง่าย และสอดคล้องกับบริบทของผู้เรียนในยุคดิจิทัล จึงควรส่งเสริมให้มีการนำไปใช้และพัฒนาต่อยอดในสำนักเรียนบาลี มหาวิทยาลัยสงฆ์ และการศึกษาพระพุทธศาสนาในรูปแบบออนไลน์อื่น ๆ ต่อไป