คุณค่าของพระรัตนตรัยที่มีต่อผู้ปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาพระรัตนตรัยในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) เพื่อนำเสนอคุณค่าของพระรัตนตรัยที่มีต่อผู้ปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ แบบการวิจัยเอกสาร และการสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักประกอบด้วย ผู้ทรงคุณวุฒิ 4 รูป/คน พระวิปัสสนาจารย์ 7 รูป และผู้ปฏิบัติธรรม 7 รูป/คน รวม 18 รูป/คน ข้อมูลที่ได้ถูกวิเคราะห์ สังเคราะห์ และนำเสนอเชิงพรรณนา

          ผลการวิจัยพบว่า พระรัตนตรัยอันประกอบด้วยพระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์เป็นรัตนะอันประเสริฐสูงสุดในพระพุทธศาสนาเถรวาท ทำหน้าที่เป็นทั้งจุดเริ่มต้น แนวทาง และเป้าหมายสูงสุดของการปฏิบัติธรรม โดยเฉพาะในการเจริญวิปัสสนากัมมัฏฐานตามคัมภีร์เถรวาท ซึ่งเน้นการอาศัยสติปัฏฐาน 4 มรรคมีองค์ 8 และธรรมหมวดอื่นในโพธิปักขิยธรรม 37 เพื่อพัฒนาจิตจากศรัทธาที่ตั้งอยู่บนเหตุผลและโยนิโสมนสิการ ร่วมกับการเจริญปัญญา จนเกิดญาณทัสสนะเห็นแจ้งตามความเป็นจริง และนำไปสู่ความหลุดพ้นจากทุกข์อย่างแท้จริง โดยผู้ปฏิบัติตระหนักถึงคุณค่าของพระพุทธในฐานะครูผู้ค้นพบสัจธรรมและเป็นแบบอย่างแห่งการพัฒนาตน พระธรรมในฐานะหลักคำสอนที่นำไปสู่ความพ้นทุกข์ และพระสงฆ์ในฐานะหมู่สาวกผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ และสืบทอดพระศาสนาอย่างมั่นคง ทั้งสามประการนี้จึงมิใช่เพียงที่พึ่งทางจิตวิญญาณ หากยังเป็นโครงสร้างหลักที่หล่อหลอมกระบวนการภาวนาให้ดำเนินไปอย่างมีทิศทางและเปี่ยมด้วยความหมาย ผลการวิจัยยืนยันว่าพระรัตนตรัยเป็นทั้งหลักทฤษฎีในคัมภีร์และวิถีปฏิบัติที่ได้รับการพิสูจน์แล้วว่า สามารถนำพาผู้ปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานไปสู่ความหลุดพ้นได้อย่างแท้จริง และ TFVS MODEL เป็นนวัตกรรมทางความรู้ที่ช่วยอธิบายพลวัตดังกล่าวอย่างชัดเจน ครอบคลุม และประยุกต์ใช้ได้จริง