การกำหนดจิตผู้รู้ จิตว่าง ตามหลักการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา กำรกำหนดจิตผู้รู้ว่าง

บทคัดย่อ

การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักพระพุทธศาสนามีจุดมุ่งหมายสูงสุดคือการบรรลุมรรค ผล และนิพพาน โดยการเห็นแจ้งความจริงของรูป-นามตามกฎไตรลักษณ์ ทำให้เข้าถึงจิตว่าง (ว่างจากความยึดมั่นว่าตัวกูของกู) ซึ่งจำเป็นต้องอาศัย "จิตผู้รู้" ที่เกิดจากสติที่ตั้งมั่น (สัมมาสติ) ในการกำหนดอารมณ์วิปัสสนากรรมฐาน อันประกอบด้วยสัพพัตถกกรรมฐาน (กรรมฐานที่เป็นประโยชน์ในที่ทั้งปวง เช่น เมตตา มรณัสสติ อสุภสัญญา) เพื่อสนับสนุนจิต และ ปาริหาริยกรรมฐาน (กรรมฐานหลัก) ได้แก่ การเจริญสติปัฏฐาน 4 (แนววิปัสสนายานิก) เพื่อเห็นแจ้งไตรลักษณ์ของรูป-นาม หรือการเจริญเมตตาเจโตวิมุตติ (แนวสมถยานิก) เพื่อให้ถึงฌานและใช้เป็นบาทฐานในการเจริญวิปัสสนาขั้นสูงต่อไป การกำหนดรู้ความว่างที่ถูกต้องตามแนววิปัสสนาภาวนา คือการมองความว่างนั้นว่าเป็นเพียง สังขารธรรม ที่ต้องเกิดดับ (น้อมไปเพื่อแจ้งอาการดับ) ตรงข้ามกับแนวสมถยานิกที่มักรักษาความว่างไว้และน้อมไปเพื่อไม่ดับ เทคนิคที่สำคัญที่สุดคือการใช้สติปัฏฐาน 4 โดยเน้นการเดินจงกรมและอิริยาบถย่อย เพื่อสร้างมหาสติและพละ 5 ที่สมดุล อันเป็น "กล้องความเร็วสูง" ที่ใช้เห็นความแตกดับ (ภังคะ) ของวิญญาณขันธ์อย่างชัดเจน การดับที่สมบูรณ์ (นิโรธแท้) คือ "การว่างแบบสติขาด" ซึ่งหมายถึงการดับลงของทั้งสังขารขันธ์ (สติ) และวิญญาณขันธ์ (จิตผู้รู้) สภาวะนิพพานที่แท้จริงคือ มหาสุญญตา (ความว่างอันยิ่งใหญ่) ซึ่งเป็นการหยุดการปรุงแต่งและหยุดกิริยาจิตโดยสมบูรณ์ อันเป็นการดับไม่เหลือแห่งขันธ์ 5 อีกต่อไป