รูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชนบนพื้นฐาน หลักการทรงงาน ของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ภายใต้เครือข่ายพัฒนาระบบบริการสุขภาพ สาขาปฐมภูมิ จังหวัดเชียงใหม่

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาบริบทของผู้สูงอายุ และภาคีเครือข่ายในการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชนของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) 2) วิเคราะห์ปัจจัยและระดับการประยุกต์ใช้หลักการทรงงานของบุคลากร รพ.สต. ในการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ และ 3) พัฒนาและประเมินรูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชนบนพื้นฐานหลักการทรงงาน  การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methods) โดยเลือกพื้นที่เป้าหมายแบบเจาะจงในจังหวัดเชียงใหม่ 3 ชุมชน ได้แก่ เขตเมือง เขตชานเมือง และเขตชนบท กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยบุคคลจาก 5 กลุ่ม ได้แก่ ผู้สูงอายุ 350 คน ภาคีเครือข่าย 31 คน สมาชิกครัวเรือน 30 คน บุคลากร รพ.สต. 23 คน และอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน    30 คน ใช้เครื่องมือทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ได้แก่ แบบสอบถาม การสัมภาษณ์เชิงลึก   การสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติพรรณนา และข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า ผู้สูงอายุมีปัญหาคุณภาพชีวิตทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม โดยต้องการการดูแลจากครอบครัว พื้นที่สาธารณะสำหรับการสันทนาการ และการดูแลอย่างต่อเนื่องจากบุคลากรสังกัด รพ.สต. ในการประยุกต์ใช้หลักการทรงงาน พบว่าทั้งสามชุมชนมีการน้อมนำในระดับมากถึงมากที่สุด สำหรับรูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุที่พัฒนาขึ้นโดยใช้แนวคิด “บันได 5 ขั้นของการพัฒนา” ได้แก่ 1) ขั้นพื้นฐาน  2) ขั้นประเมินสภาพการณ์และนำมาวางแผนพัฒนา 3) ขั้นการพัฒนา 4) ขั้นก้าวหน้าขยายแบ่งปันไปสู่ที่อื่น ๆ และ 5) ขั้นสู่ความสำเร็จอย่างยั่งยืน ทั้งนี้ ผลการประเมินความเหมาะสมของรูปแบบทั้ง 7 ด้านโดยผู้เชี่ยวชาญและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียโดยรวมอยู่ในระดับเหมาะสมมากที่สุด

สรุปได้ว่ารูปแบบการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุที่พัฒนาขึ้นมีความสอดคล้องกับบริบทของพื้นที่และความต้องการของผู้สูงอายุ โดยใช้หลักการทรงงานเป็นพื้นฐานที่สำคัญ ผ่านกระบวนการบันได 5 ขั้น ช่วยให้บุคลากรของ รพ.สต. และภาคีเครือข่ายสามารถดำเนินงานได้อย่างเป็นระบบ มีส่วนร่วม และยั่งยืน