รูปแบบการยกระดับสุขด้วยกลไกการมีส่วนร่วมเพื่อเสริมสร้างสุขภาวะที่ดี กรณีศึกษา มะขามเตี้ยแห่งความสุข จังหวัดสุราษฎร์ธานี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการยกระดับสุขด้วยกลไกการมีส่วนร่วมเพื่อเสริมสร้างสุขภาวะที่ดี 2) ศึกษารูปแบบการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะด้านสุขภาพแบบมีส่วนร่วมสู่การปฏิบัติ และ 3) จัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายเพื่อพัฒนากลไกการมีส่วนร่วมในระดับพื้นที่ โดยใช้กรณีศึกษาตำบลมะขามเตี้ย จังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีการดำเนินกิจกรรมสุขภาวะอย่างเป็นระบบภายใต้การมีส่วนร่วมของภาคประชาชนและภาคีเครือข่าย การวิจัยใช้ระเบียบวิธีผสานวิธี โดยเก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากกลุ่มตัวอย่าง 250 คน และข้อมูลเชิงคุณภาพจากการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้แทนภาคีที่เกี่ยวข้อง 32 ราย เครื่องมือวิจัย คือ แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลวิจัยพบว่า วัตถุประสงค์ที่ 1 ปัจจัยสำคัญในการยกระดับสุข ได้แก่ ศาสนาและความเชื่อ (ค่าเฉลี่ย 4.28) และแนวคิดการดำเนินชีวิต (ค่าเฉลี่ย 4.26) อยู่ในระดับสูงที่สุด รองลงมาคือการมีส่วนร่วมของประชาชน (ค่าเฉลี่ย 4.12) ซึ่งสะท้อนผ่านความภาคภูมิใจ ประโยชน์ร่วมของชุมชน ความสัมพันธ์อันดี และกลไกประชาคมที่เอื้อต่อการออกแบบกิจกรรมร่วมกัน การขับเคลื่อนสุขภาวะเกิดขึ้นทั้งเชิงโครงสร้างและเชิงประเด็น เช่น กิจกรรมเยาวชน การพัฒนาศักยภาพแกนนำ การดูแลผู้สูงอายุและการคัดกรองสุขภาพโดยโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล การคืนผลลัพธ์ข้อมูล การจัดการขยะโดยองค์การบริหารส่วนตำบลและอาสาสมัครสาธารณสุข การสื่อสารอย่างต่อเนื่องของผู้นำ การสร้างความภาคภูมิใจในการเข้าร่วม และกิจกรรมฟื้นฟูความสัมพันธ์ในครอบครัว ส่งผลให้ประชาชนมีสุขภาวะอยู่ในระดับสูง โดยเฉพาะด้านสังคมและจิตวิญญาณ ความสำเร็จดังกล่าวเกิดจากทุนทางสังคม ความสัมพันธ์แน่นแฟ้น และภาวะผู้นำ เชิงสร้างสรรค์ สำหรับวัตถุประสงค์ที่ 2 พบว่า กลไกขับเคลื่อนหลักคือ “ชมรมมะขามเตี้ยแห่งความสุข” ซึ่งทำหน้าที่เป็นเวทีกลางในการประสานความร่วมมือระหว่างองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยบริการสุขภาพ อาสาสมัครสาธารณสุข และภาคีเครือข่ายภายนอก เพื่อขับเคลื่อนกิจกรรมที่สอดคล้องกับบริบทชุมชน เช่น การดูแลผู้สูงอายุ ตลาดสุขภาวะ การจัดการขยะ และการสร้างพื้นที่สร้างสรรค์สำหรับเยาวชน และส่วนผลวิจัยวัตถุประสงค์ที่ 3 เสนอให้มีการจัดตั้งคณะกรรมการสุขภาวะตำบลอย่างเป็นทางการ การจัดทำแผนสุขภาวะที่อิงกับข้อมูลจริง และการส่งเสริมการมีส่วนร่วมจากประชาชนทุกช่วงวัย เพื่อสร้างชุมชนสุขภาวะที่เข้มแข็งและยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์
เอกสารอ้างอิง
จินตวีร์ เกษมศุข. (2561). แนวคิดการมีส่วนร่วมของประชาชนเพื่อการพัฒนาชุมชนที่ยั่งยืน. วารสารวิชาการมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 26(50), 169-186.
นงเยาว์ อุดมวงศ์, พนิดา จันทโสภีพันธ์, ดวงฤดี ลาศุขะ, กนกพร สุคำวง, วิทยา ยาประเสริฐ, สุพรรณ ยาประเสริฐ และ ชัยยุทธ กาญจสาวิตรี. (2558). บทเรียนจากการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพแบบมีส่วนร่วม ให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรมตำบลชมภู อำเภอสารภี จังหวัดเชียงใหม่. เชียงใหม่: พยาบาลสาร มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 42(1), 97–107.
บุญชม ศรีสะอาด. (2545). การวิจัยเบื้องต้น (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: สุวีริยาสาส์น.
โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลมะขามเตี้ย. (2565). รายงานสถิติผู้สูงอายุของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลมะขามเตี้ย ปี พ.ศ.2565. สุราษฎร์ธานี: โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลมะขามเตี้ย.
วรรณี ปัญญาวงศ์. (2563). การวิเคราะห์การดำเนินงานโรงเรียนผู้สูงอายุ: กรณีศึกษาในภาคเหนือของประเทศไทย (รายงานวิจัย). เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ. (2565). รายงานผลการดำเนินงานกองทุนหลักประกันสุขภาพในระดับท้องถิ่น. กรุงเทพฯ: สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ (สปสช).
องค์การบริหารส่วนตำบลมะขามเตี้ย. (2565). รายงานสถานการณ์และแนวทางการจัดการขยะมูลฝอย ตำบลมะขามเตี้ย. สุราษฎร์ธานี: องค์การบริหารส่วนตำบลมะขามเตี้ย.
Ansell, C., & Gash, A. (2008). Collaborative governance in theory and practice. Journal of Public Administration Research and Theory, 18(4), 543–571. Retrieved from https://doi.org/10.1093/jopart/mum032
Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Institute of Planners, 35(4), 216–224. Retrieved from https://doi.org/10.1080/01944366908977225
Coleman, J. S. (1988). Social Capital in the Creation of Human Capital. American Journal of Sociology, 94, S95–S120.
Denzin, N. K. (1978). The research act: A theoretical introduction to sociological methods (2nd ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (4th ed.). London: Sage.
Fischer, F. (2006). Participatory governance as deliberative empowerment: The cultural politics of discursive space. The American Review of Public Administration, 36(1), 19–40.
Kickbusch, I. (2010). Health in All Policies: The evolution of the concept of horizontal health governance. In Kickbusch, I., & Buckett, K. (Eds.), Implementing Health in All Policies: Adelaide 2010 (pp. 2-184). Adelaide: Government of South Australia.
Krippendorff, K. (2018). Content analysis: An introduction to its methodology (4th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
McLeroy, K. R., Bibeau, D., Steckler, A., & Glanz, K. (1988). An ecological perspective on health promotion programs. Health Education Quarterly, 15(4), 351–377. Retrieved from https://doi.org/10.1177/109019818801500401
Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
Nutbeam, D. (2000). Health literacy as a public health goal: A challenge for contemporary health education and communication strategies into the 21st century. Health Promotion International, 15(3), 259–267. Retrieved from https://doi.org/10.1093/heapro/15.3.259
Patton, M. Q. (1999). Enhancing the quality and credibility of qualitative analysis. Health Services Research, 34(5 Pt 2), 1189–1208.
Putnam, R. D. (1993). Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy. Princeton, NJ: Princeton University Press.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York, NY: Simon & Schuster.
World Health Organization (WHO). (1986). Ottawa charter for health promotion. Geneva: WHO. Retrieved from https://www.canada.ca/content/dam/phac-aspc/documents/services/health-promotion/population-health/ottawa-charter-health-promotion-international-conference-on-health-promotion/charter.pdf
Yin, R. K. (2014). Case study research: Design and methods (5th ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
