บทบาทและความท้าทายของผู้ช่วยพนักงานสอบสวน ในกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญา: มุมมองเชิงทฤษฎีและการจัดการทรัพยากรมนุษย์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อวิเคราะห์บทบาทของผู้ช่วยพนักงานสอบสวน ในกระบวนการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญาในชั้นสอบสวน ภายใต้พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 และ 2) เพื่อเสนอแนวทางในการเสริมประสิทธิภาพของการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญาในชั้นสอบสวนอย่างยั่งยืน โดยมุ่งเน้นการพัฒนาบทบาทของผู้ช่วยพนักงานสอบสวนให้สอดคล้องกับกรอบกฎหมาย แนวคิดยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ และการบริหารจัดการทรัพยากรบุคคลในเชิงระบบ การวิจัยนี้ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงคุณภาพโดยวิธีการวิจัยเชิงเอกสาร สำหรับเครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบฟอร์มบันทึกข้อมูล (Document Abstraction Form) ตารางรหัสธีม (Thematic Coding Table) และโปรแกรมจัดการข้อมูลและอ้างอิง แล้วนำเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น ตัวบทกฎหมาย ระเบียบ และงานวิจัยวิชาการ การรวบรวมข้อมูลดำเนินการผ่านการสืบค้นจากฐานข้อมูลที่น่าเชื่อถือ มาวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) การจัดกลุ่มตามมิติการวิเคราะห์ การวิเคราะห์เชิงธีม (Thematic Analysis) และการเชื่อมโยงกับกรอบแนวคิดและทฤษฎี
ผลการศึกษาพบว่า 1) ผู้ช่วยพนักงานสอบสวนมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนกระบวนการไกล่เกลี่ยอันได้แก่ การจัดทำเอกสาร การตรวจสอบและรวบรวมพยานหลักฐาน การติดต่อประสานงานกับคู่กรณี หรือการอำนวยความสะดวกในขั้นตอนการนัดหมายและบันทึกผลการเจรจา กรอบการทำงานเช่นนี้สะท้อนให้เห็นว่าผู้ช่วยพนักงานสอบสวน เป็นกำลังสำคัญที่ทำให้กระบวนการไกล่เกลี่ยระดับสถานีตำรวจดำเนินไปได้อย่างราบรื่น แต่ยังขาดสถานะทางกฎหมายที่ชัดเจน ทำให้เกิดความคลุมเครือของบทบาท ขณะที่หลักสูตรการฝึกอบรมยังไม่เน้นการพัฒนาสมรรถนะและทักษะเชิงพฤติกรรมที่จำเป็นต่อกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ 2) ระบบการบริหารทรัพยากรบุคคลยังประสบปัญหาเชิงโครงสร้าง ทั้งด้านการจัดสรรกำลังพลที่ไม่สอดคล้องกับภาระงาน การขาดเส้นทางความก้าวหน้าในอาชีพ และความเหลื่อมล้ำด้านทรัพยากรสนับสนุน ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายได้แก่ ให้สำนักงานตำรวจแห่งชาติมุ่งเน้นการกำหนดบทบาทและอำนาจหน้าที่ของผู้ช่วยพนักงานสอบสวนในกฎหมายให้ชัดเจน การพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมในสถานศึกษา สำนักงานตำรวจแห่งชาติโดยเฉพาะหลักสูตรนักเรียนนายสิบตำรวจบนฐานสมรรถนะที่บูรณาการทักษะการสื่อสารเชิงสมานฉันท์ และการบริหารทรัพยากรบุคคลให้เข้าถึงทรัพยากรที่เป็นกลไกที่สนับสนุนกระบวนการยุติธรรมทางเลือก เช่น การมีอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ เครื่องถ่ายเอกสาร เครื่องพิมพ์ สถานที่เฉพาะสำหรับการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญาได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์
เอกสารอ้างอิง
กองบัญชาการศึกษา สำนักงานตำรวจแห่งชาติ. (2567). หลักสูตรนักเรียนนายสิบตำรวจ พ.ศ.2567. สืบค้นจาก https://drive.google.com/file/d/1puNMwrfw78cqeXO5xmgWsLlspISdyp6R/view
ชลัท ประเทืองรัตนา. (2564). พัฒนาการการไกล่เกลี่ยโดยคนกลางในประเทศไทยจากอดีตถึงปัจจุบันสู่อนาคต. วารสารสถาบันพระปกเกล้า, 19(1), 114–129.
ทัดดาว โฉมลักษณ์, อาภรณ์ ลิมะวิรัชพงษ์, และ ฤทธิชัย ช่างคำ. (2566). ประสิทธิภาพการบังคับใช้พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 ในชั้นสอบสวน. วารสารวิชาการอาชญาวิทยาและนิติวิทยาศาสตร์, 9(2), 100–117.
วิชญ์ภาส กตัญญูทิตา. (2568). ปัญหาและอุปสรรคของการบังคับใช้พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562 ในชั้นการสอบสวนคดีอาญา: กรณีศึกษากองบัญชาการตำรวจนครบาล. วารสารสหศาสตร์การพัฒนาสังคม, 3(3), 667-685.
ศักดิ์ชาย สุนทรธนาภิรมย์. (2567). ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทของหน่วยงานซึ่งดำเนินการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562: ศึกษาศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทภาครัฐประจำสำนักงานยุติธรรมจังหวัดมหาสารคาม. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม, 43(3), 495–510.
สันติ ผิวทองคำ. (2564). ระบบสอบสวนคดีอาญาในบทบาทพนักงานสอบสวนที่เหมาะสมกับประเทศไทย. วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 50(3), 314-350.
สำนักงานจเรตำรวจ. (2565). หนังสือสำนักงานจเรตำรวจ ที่ 0013.14/845 ลงวันที่ 30 กันยายน 2565 เรื่อง สรุปผลการตรวจราชการ ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565. สืบค้นจาก https://jaray.police.go.th/2022/สรุปผลการตรวจราชการ-ประ/
สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กองบัญชาการศึกษา. (2560). หลักสูตรนักเรียนนายสิบตำรวจ พ.ศ.2560. สืบค้นจาก https://www.tcpr5.go.th/61ad5f7a-0fa2-4de8-b377-ca283ea54ff5
สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กองบัญชาการศึกษา. (2566). ตำราเรียนหลักสูตรนักเรียนนายสิบตำรวจ วิชา PA_22306 การจัดการความขัดแย้งและการไกล่เกลี่ยเพื่อระงับข้อพิพาท. สืบค้นจาก https://drive.google.com/file/d/11NFcwJmFl8QRVC_eEWMb1pmwejeyu7Gw/view
สุกัญญา อินเงินดี. (2023). แนวทางการพัฒนาคู่มือเทคนิคการไกล่เกลี่ยข้อพิพาททางอาญาในชั้นสอบสวน ตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม, 7(2), 135-145.
อทิตยา สวัสดิสาระ และ วัลลภ ห่างไธสง. (2567). การศึกษาและวิเคราะห์พระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. วารสารกฎหมายและการเมืองการปกครอง, 2(2), 15-28.
อุดม งามเมืองสกุล, เฉลิมวุฒิ สาระกิจ, วิมลเรขา ศิริชัยราวรรณ, กฤษฎา ใจแก้วทิ, และ วรรษนนท์ บรรณมาศ. (2566). แนวทางการส่งเสริมและการพัฒนากระบวนการการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท ตามพระราชบัญญัติการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท พ.ศ. 2562. วารสารกระบวนการยุติธรรม, 16(3), 1–34. สืบค้นจาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JTJS/article/view/259802/183815
Armstrong, M., & Taylor, S. (2023). Armstrong's handbook of human resource management practice (13th ed.). Retrieved from http://dspace.khazar.org/bitstream/20.500.12323/6399/1/ARMSTRONGS_HANDBOOK_OF_HUMAN_RESOURCE_MA%20%281%29.pdf
Braithwaite, J. (1989). Crime, shame and reintegration. Cambridge, England: Cambridge University Press.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
Grimsrud, T., & Zehr, H. (2002). Rethinking God, justice, and treatment of offenders. Journal of Offender Rehabilitation, 35(3-4), 253–279.
Japanese Law Translation. (2021). Code of criminal procedure (Art. 248). Retrieved from https://www.japaneselawtranslation.go.jp/en/laws/view/2056/en
Kulik, L. (2025). Role conflict, enrichment, sense of balance, and well-being among working students who are parents. Journal of Family Social Work, 28(2), 86–107.
Lipsky, M. (1980). Street-level bureaucracy: Dilemmas of the individual in public services. New York, NY: Russell Sage Foundation.
Singapore Courts. (2024). Criminal mediation. Retrieved from https://www.judiciary.gov.sg/criminal/criminal-mediation
