ชุมชนสีเขียว: นิยามและกรอบแนวคิดจากเวทีสร้างสุขภาคใต้
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์องค์ความรู้นำไปสู่การนำเสนอนิยามและกรอบแนวคิดของ "ชุมชนสีเขียว" ที่ตกผลึกจากกระบวนการของเวทีสร้างสุขภาคใต้ ซึ่งเป็นเวทีความร่วมมือของภาคีเครือข่ายเพื่อขับเคลื่อนสุขภาวะในภาคใต้และแลกเปลี่ยนเรียนรู้ นำเสนอผลการขับเคลื่อนที่เป็นรูปธรรรมเคลื่อนงานเชิงนโยบายที่เกี่ยวข้องกับงานสร้างเสริมสุขภาพ และส่งมอบข้อเสนอเชิงนโยบายต่อผู้กำหนดนโยบายที่เกี่ยวข้องในแต่ละประเด็น เพื่อนำไปปฏิบัติหรือปรับใช้ให้สอดคล้องกับแผนปฏิบัติการของหน่วยงาน การพัฒนาชุมชนสีเขียวเป็นประเด็นหนึ่งในการขับเคลื่อนนโยบายด้านความมั่นคงทางอาหารจากงานสร้างสุขภาคใต้ และมติที่ประชุมคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติในการส่งเสริมสนับสนุนให้เกิดการยกระดับและพัฒนางานสร้างสุขภาคใต้ให้เป็นกระบวนการนโยบายสาธารณะเพื่อทำให้คนใต้มีสุขภาวะที่ดี นิยามและกรอบแนวคิดของชุมชนสีเขียวเป็นเงื่อนไขเบื้องต้นที่สำคัญต่อกระบวนการพัฒนาโดยใช้เป็นเครื่องมือในการสร้างความเข้าใจร่วมกันและกำหนดทิศทางการดำเนินงานของภาคีเครือข่ายให้ไปในแนวทางเดียวกัน การศึกษานี้ใช้วิธีการวิเคราะห์เอกสารจากรายงานการประชุม ข้อเสนอเชิงนโยบาย และเอกสารสังเคราะห์บทเรียนที่เกี่ยวข้องกับเวทีสร้างสุขภาคภาคใต้ ผลการศึกษาพบว่า เวทีสร้างสุขภาคใต้ได้นิยาม "ชุมชนสีเขียว" ที่มีความเฉพาะเจาะจงและเป็นรูปธรรมเป็นชุมชนพึ่งพาตนเอง มีการจัดการกระบวนการเรียนรู้ ดำเนินงานตามแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน และเลือกแนวทางการพัฒนาด้วยตนเอง กรอบแนวคิดถูกนำไปปฏิบัติผ่าน 4 รูปแบบ ได้แก่ เกษตรกรรมยั่งยืน ประมงยั่งยืน ท่องเที่ยวยั่งยืน และพื้นที่ลุ่มน้ำ โดยมีเป้าหมายเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหารที่ปลอดภัยตลอดห่วงโซ่ที่นำไปสู่สุขภาวะของชุมชน กรอบแนวคิดนี้โดดเด่นด้วยการเป็นเครื่องมือที่พัฒนาจากฐานรากผ่านกระบวนการมีส่วนร่วม และใช้ข้อมูลเชิงประจักษ์จากพื้นที่มายืนยัน เพื่อง่ายต่อการขับเคลื่อนในระดับปฏิบัติการและยกระดับบทเรียนจากชุมชนไปสู่ข้อเสนอเชิงนโยบายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อม. (2566). ชุมชนกับเศรษฐกิจสีเขียว. ศูนย์องค์ความรู้ด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สถาบันการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน. สืบค้นจาก https://hub.mnre.go.th/th/pageredirect/km/a218NjM0OTh8bWRfY21z.
ณัฐพันธุ์ ศุภกา. (2566). ชุมชนสีเขียว/เกษตรกรรมยั่งยืนในเรื่องความมั่นคงทางอาหาร. ใน สรุปการประชุมหารือการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมด้านความมั่นคงทางอาหาร ประเด็นชุมชนสีเขียว. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
ทวีวัตร เครือสาย. (2562). สานพลังก้าวข้ามขีดจำกัดสู่ความมั่นคงทางอาหาร. ใน การประชุมวิชาการงานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 11 “สานพลังก้าวข้ามขีดจำกัด เพื่อภาคใต้แห่งความสุข”. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
ไทยรัฐ ออนไลน์ (2566 12 มิถุนายน). สสส. สานพลัง มอ.หนุนเสริมเมืองแห่งสุขภาวะ 14 จังหวัดภาคใต้. สืบค้นจาก https://www.thairath.co.th/news/local/2701169.
นิติยา ศรีพูล, สินี กิตติชนม์วรกุล, ชูศักดิ์ นพถาวร, สายสุดา สุขแสง, และ เบญจวรรณ เพ็งหนู. (2568). ปัจจัยความสำเร็จของการบริหารจัดการทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งอย่างมีส่วนร่วมของชุมชนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา: กรณีศึกษาบ้านช่องฟืน อำเภอปากพะยูน จังหวัดพัทลุง. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 9(3), 16-30.
นิภาพร เอื้อวัณณะโชติมา. (2559). ปัจจัยสังคมกำหนดสุขภาพและการสร้างเสริมสุขภาพของประชากร. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 25(1), 147-156.
พงค์เทพ สุธีรวุฒิ. (2562). สานพลังก้าวข้ามขีดจำกัดเพื่อภาคใต้แห่งความสุข. ใน การประชุมวิชาการงานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 11 “สานพลังก้าวข้ามขีดจำกัด เพื่อภาคใต้แห่งความสุข” ระหว่างวันที่ 5 - 7 สิงหาคม 2562 ณ โรงแรมนิภาการ์เด้น อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
พงค์เทพ สุธีรวุฒิ. (2565). การถอดบทเรียนการทำแผนและโครงการส่งเสริมกิจกรรมทางกาย ผ่านกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่. ใน การประชุมเชิงปฏิบัติการถอดบทเรียนการทำแผนและโครงการส่งเสริมกิจกรรมทางกาย ผ่านกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับท้องถิ่นหรือพื้นที่ ระหว่างวันที่ 14-16 กรกฎาคม 2565 ณ ห้องประชุมโรงแรมลาเวล่า เขาหลัก อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์. (2567). บทบาทของ สสส. ในการสนับสนุนระบบอาหารที่ยั่งยืนในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนใต้. ใน เวที Policy Forum สื่อสารข้อเสนอเชิงนโยบายด้านระบบอาหาร: พลังความร่วมมือร่วมใจ ทุกนโยบายห่วงใยระบบอาหารเพื่อสุขภาวะ. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
วุฒิชัย ศรีช่วย, ชุมพล อังคณานนท์, อนิรุต หนูปลอด, ไพฑูรย์ ทองสม, เพ็ญ สุขมาก, ซูวารี มอซู, และ ฮามีด๊ะ หวันนุรัตน์. (2568). สมุดปกเขียว ข้อเสนอเชิงนโยบายชุมชนสีเขียวเพื่อส่งเสริมเกษตร มั่งคั่ง ยั่งยืน. สืบค้นจาก https://www.nationalhealth.or.th/storage/ebooks_attach/%E0%B8%AA%E0%B8%A1%E0%B8%B8%E0%B8%94%E0%B8%9B%E0%B8%81%E0%B9%80%E0%B8%82%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%A7.pdf)
สถาบันนโยบายสาธารณะ ม.อ. (2562). สานพลังก้าวข้ามขีดจำกัด เพื่อภาคใต้แห่งความสุข. ใน การประชุมวิชาการงานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 11 “สานพลังก้าวข้ามขีดจำกัด เพื่อภาคใต้แห่งความสุข” ระหว่างวันที่ 5 - 7 สิงหาคม 2562 ณ โรงแรมนิภาการ์เด้น อำเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สถาบันนโยบายสาธารณะ ม.อ. (2564). สานงาน เสริมพลัง ก้าวข้ามขีดจำกัด สู่ภาคใต้แห่งความสุขในวิถี New Normal. ใน การประชุมวิชาการงานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 12 "สานงาน เสริมพลัง ก้าวข้ามขีดจำกัด สู่ภาคใต้แห่งความสุขในวิถี New Normal" ระหว่างวันที่ 13 - 14 กรกฎาคม 2564. ณ ห้องประชุมมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สถาบันนโยบายสาธารณะ ม.อ. (2565ก). รายงานการพัฒนาชุมชนสีเขียวเพื่อความมั่นคงทางด้านอาหาร. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัย สงขลานครินทร์.
สถาบันนโยบายสาธารณะ ม.อ. (2565ข). สรุปการประชุมหารือการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วมด้านความมั่นคงทางอาหาร ประเด็นชุมชนสีเขียว. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สถาบันนโยบายสาธารณะ ม.อ. (2566). รายงานโครงการพัฒนาระบบและกลไกสนับสนุนการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพภาคใต้. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สถาบันนโยบายสาธารณะ ม.อ. (2567ก). แผนการสื่อสารเพื่อสร้างพลังการขับเคลื่อนและการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย. ใน การประชุมจัดทำแผนการสื่อสารเพื่อสร้างพลังการขับเคลื่อนและการเปลี่ยนแปลงเชิงนโยบาย ภายใต้โครงการพัฒนาระบบและกลไกสนับสนุนการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะเพื่อการสร้างเสริมสุขภาพภาคใต้. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สถาบันนโยบายสาธารณะ ม.อ. (2567ข). รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการประเมินและถอดบทเรียนชุมชนสีเขียวเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน เพื่อความมั่นคงทางอาหาร. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สถาบันนโยบายสาธารณะ ม.อ. (2567ค). แนวทางขับเคลื่อน สานงาน เสริมพลัง ตามข้อเสนอเชิงนโยบาย ของภาคีเครือข่ายสุขภาพภาคใต้. ใน การประชุมของภาคีเครือข่ายสุขภาพภาคใต้ ณ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ สถาบันนโยบายสาธารณะ. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยกรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (2566ก). แนวทางปฏิบัติงานเพื่อขับเคลื่อนการจัดการพื้นที่สีเขียวอย่างยั่งยืน ระยะที่ 2 (พ.ศ. 2566 – 2570). สืบค้นจาก https://www.onep.go.th/book/%E0%B9%81%E0%B8%99%E0%B8%A7%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%87%E0%B8%9B%E0%B8%8F%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%87%E0%B8%B2%E0%B8%99%E0%B9%80%E0%B8%9E%E0%B8%B7%E0%B9%88%E0%B8%AD%E0%B8%82-3/.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 พ.ศ. 2566-2570. สืบค้นจาก https://www.nesdc.go.th/the-national-economic-and-social-development-plan/the-thirteenth-plan-2023-2027/
ฮามีด๊ะ หวันนุรัตน์. (2567). ภาคใต้แห่งความสุขเพื่อสุขภาวะแห่งอนาคต: สุข สู่ สุขภาวะ. ใน การประชุมวิชาการงานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 13 "ภาคใต้แห่งความสุข เพื่อสุขภาวะแห่งอนาคต: สุข สู่ สุขภาวะ". สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
ฮามีด๊ะ หวันนุรัตน์ (บ.ก) เพ็ญ สุขมาก ซูวารี มอซู ไพฑูรย์ ทองสม ชุมพล อังคณานนท์ อนิรุต หนูปลอด เบญจวรรณ เพ็งหนู และ สมนึก นุ่นด้วง. (2568). ระบบเกษตรและอาหารที่ยั่งยืนเพื่อสุขภาวะของคนใต้. ใน การประชุมวิชาการงานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 14 “20 ปี ปลุกพลังวิถีถิ่นใต้ สู่สุขภาวะแห่งอนาคต” (น. 1-22).. สงขลา: สถาบันนโยบายสาธารณะ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
Pawint Saeku (2568). สูจิบัตรงานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 14 “20 ปี ปลุกพลังวิถีถิ่นใต้ สู่สุขภาวะแห่งอนาคต”. ใน งานสร้างสุขภาคใต้ ครั้งที่ 14 “20 ปี ปลุกพลังวิถีถิ่นใต้สู่สุขภาวะแห่งอนาคต” (น. 1-29). สงขลา: มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
