ศิลปะสื่อใหม่และการสร้างปรากฏการณ์แห่งการรอคอย: การบูรณาการศิลปะเพื่อสะท้อนพัฒนาการสังคมไทย กรณีศึกษานิทรรศการ “The Archetype and the Avant-Garde: Luminous Journey”
คำสำคัญ:
ศิลปะจัดวาง, อุปปัตติศิลป์, สุนทรียะแห่งการรอคอย, ศิลปะไทยร่วมสมัย, ศิลปะสื่อใหม่บทคัดย่อ
การวิจัยเชิงสร้างสรรค์นี้มุ่งศึกษาการบูรณาการระหว่างศิลปะไทยร่วมสมัยและศิลปะสื่อใหม่ ผ่านการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะจัดวาง "The Archetype and the Avant-Garde: Luminous Journey" ซึ่งเป็นความร่วมมือระหว่างผู้วิจัยกับศาสตราจารย์ปรีชา เถาทอง ศิลปินแห่งชาติ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาการสร้างประสบการณ์ทางสุนทรียะผ่านการรอคอยและปรากฏการณ์ธรรมชาติ (2) พัฒนาการบูรณาการระหว่างศิลปะไทยร่วมสมัยและศิลปะสื่อใหม่ด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่ และ (3) วิเคราะห์ผลกระทบของผลงานต่อการรับรู้และการตระหนักรู้ของผู้ชม
การวิจัยใช้วิธีวิจัยแบบผสมผสาน ประกอบด้วยการวิจัยเชิงสร้างสรรค์และการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยพัฒนาระบบอุปปัตติศิลป์ (Generative Art) ที่ใช้การหยดของน้ำควบคุมการแสดงผลของภาพบนผิวน้ำ ผสานกับผลงานจิตรกรรมไทยร่วมสมัยที่สะท้อนพัฒนาการของสังคมไทยผ่านยุคสมัยต่างๆ การจัดแสดง ณ ละลานตา ไฟน์อาร์ต ระหว่างวันที่ 29 เมษายน ถึง 7 มิถุนายน 2566 ใช้การเก็บข้อมูลผ่านการสังเกตการณ์แบบไม่มีส่วนร่วมและการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบไม่มีโครงสร้างกับผู้เชี่ยวชาญในวงการศิลปะ ประกอบด้วยผู้บริหารแกลเลอรี่ ภัณฑารักษ์ นักวิชาการ ศิลปิน และผู้ชื่นชอบงานศิลปะ
ผลการวิจัยพบว่า (1) การสร้างประสบการณ์การรอคอยผ่านปรากฏการณ์ธรรมชาติสามารถกระตุ้นการไตร่ตรองและการตระหนักรู้ของผู้ชม โดยเฉพาะในประเด็นเกี่ยวกับความไม่แน่นอนและการเปลี่ยนแปลงในสังคมยุคดิจิทัล (2) การผสมผสานศิลปะไทยร่วมสมัยและศิลปะสื่อใหม่ด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่สามารถสร้างมิติใหม่ในการนำเสนอมรดกทางวัฒนธรรม ผ่านการสร้างปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้ชม ผลงานศิลปะ และปรากฏการณ์ธรรมชาติ และ (3) ผลงานสามารถสร้างผลกระทบทางสุนทรียะและการรับรู้ที่นำไปสู่การตั้งคำถามเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรม โดยเฉพาะในประเด็นการรักษาสมดุลระหว่างคุณค่าดั้งเดิมกับการเปลี่ยนแปลงในยุคดิจิทัล การวิจัยนี้นำเสนอแนวทางใหม่ในการพัฒนาศิลปะไทยร่วมสมัยที่ผสานเทคโนโลยีและธรรมชาติเข้ากับภูมิปัญญาดั้งเดิม อันจะนำไปสู่การต่อยอดและพัฒนาวงการศิลปะร่วมสมัยของไทยในอนาคต
เอกสารอ้างอิง
ภาณุวัฒน์ สกุลสืบ. (2565). “น้ำ” ในระบอบประเพณีและพิธีกรรมของไทย (วิทยานิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร). มหาวิทยาลัยนเรศวร.
พงษ์พันธ์ สุริยภัทร. (2567). “ยถาสวภาวอุปปัตติกาลาอนนุมานียํ” การออกแบบอุปปัตติศิลป์ เพื่อสัมผัสแห่งความเป็นไปตามเหตุการณ์ และสภาวะที่ผันแปรเพื่อสะท้อนภาพสังคมไทยร่วมสมัย (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศิลปากร.
Arnheim, R. (1974). Art and visual perception: A psychology of the creative eye (Revised ed.). University of California Press.
Ascott, R. (2003). Telematic embrace: Visionary theories of art, technology, and consciousness. University of California Press.
Benjamin, W. (1969). The work of art in the age of mechanical reproduction. In H. Arendt (Ed.), Illuminations (pp. 217-251). Schocken Books. (Original work published 1935)
Bergson, H. (1910). Time and free will: An essay on the immediate data of consciousness (F. L. Pogson, Trans.). George Allen & Unwin. (Original work published 1889)
Bishop, C. (2005). Installation art: A critical history. Routledge.
Bourriaud, N. (2002). Relational aesthetics. Les Presses du Réel.
Eliasson, O. (2003). The weather project. Tate Modern.
Galanter, P. (2003). What is generative art? Complexity theory as a context for art theory. In Proceedings of the International Conference on Generative Art, 6, 1-21.
Han, B. C. (2015). The burnout society. Stanford University Press.
Hansen, M. B. N. (2015). Feed-forward: On the future of twenty-first-century media. University of Chicago Press.
Internet Movie Database. (n.d.). John Cage’s 4'33" (Video 2010). IMDb. https://www.imdb.com/title/tt10866222/
Internet Movie Database. (n.d.). The Reflecting Pool (Short 2010). IMDb. https://www.imdb.com/title/tt1798699/
Kant, I. (2000). Critique of the power of judgment (P. Guyer & E. Matthews, Trans.). Cambridge University Press. (Original work published 1790)
Koepnick, L. (2014). On slowness: Toward an aesthetic of the contemporary. Columbia University Press.
Manovich, L. (2001). The language of new media. MIT Press.
Merleau-Ponty, M. (2012). Phenomenology of perception (D. A. Landes, Trans.). Routledge. (Original work published 1945)
Rush, M. (2005). New media in art (2nd ed.). Thames & Hudson.
Smith, T. (2017). The slow art movement: A radical approach to the spectator experience. The International Journal of the Arts in Society, 12(2), 15-28.
Wilson, S. (2002). Information arts: Intersections of art, science, and technology. MIT Press.
