การสื่อสารเชิงจริยธรรมของละครคุณธรรมที่เผยแพร่ทางสื่อสังคมออนไลน์

กฤติญา  กวีจารุกรณ์

ผู้แต่ง

กฤติญา กวีจารุกรณ์ สาขาวิชานิเทศศาสตร์ดิจิทัล คณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี

คำสำคัญ:

การสื่อสารเชิงจริยธรรม , ละครคุณธรรม , สื่อสังคมออนไลน์

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาลักษณะการสื่อสารเชิงจริยธรรมของละครคุณธรรมที่เผยแพร่ทางสื่อสังคมออนไลน์ในมิติของความรับผิดชอบต่อเนื้อหา และ 2) เพื่อวิเคราะห์ผลกระทบของการสื่อสารดังกล่าวต่อการรับรู้ และการตีความทางศีลธรรมของผู้ชม โดยบูรณาการมุมมองของนักวิชาการทางการศึกษาเกี่ยวกับจริยธรรมสื่อ การวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพ โดยวิเคราะห์เนื้อหาเชิงธีมจากละครคุณธรรม จำนวน 8 เรื่อง และสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 12 คน ได้แก่ ผู้ชมเยาวชน 4 คน ผู้ใหญ่ 4 คน และนักวิชาการ 4 คนด้วยการคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง ผลการวิจัยพบว่า ละครคุณธรรมใช้โครงเรื่องแบบเหตุ-ผลทางศีลธรรมและการแบ่งขั้วตัวละครอย่างชัดเจน โดยอาศัยสถานการณ์ที่กระตุ้นอารมณ์เพื่อนำไปสู่บทสรุปเชิงสั่งสอน ส่งผลให้ผู้ชมมีบทบาทเป็น “ผู้พิพากษาทางศีลธรรม” ผ่านการแสดงความคิดเห็นในสื่อสังคมออนไลน์ ขณะเดียวกัน นักวิชาการมองว่า ละครคุณธรรมทำหน้าที่เป็นพื้นที่ปฏิบัติการของจริยธรรมสื่อที่มีการผลิตความหมายทางศีลธรรมแบบรวบรัด อันนำไปสู่จริยธรรมสำเร็จรูป การรับรู้เชิงเหมารวม และการตีความแบบปิด ซึ่งอาจจำกัดการคิดเชิงวิพากษ์ของผู้ชม ดังนั้น จึงควรพัฒนากรอบการกำกับดูแลจริยธรรมสื่อที่เหมาะสมกับบริบทสื่อสังคมออนไลน์ และส่งเสริมความรับผิดชอบต่อเนื้อหาของผู้ผลิตสื่ออย่างเป็นระบบ

เอกสารอ้างอิง

Life Series. (2568, 12 มีนาคม). อาจารย์ห้ามมีแฟนในโรงเรียน นักเรียนเลยประชด งั้นเปลี่ยนกฎเป็นมีสามีไปซะเลย [Video]. Facebook. https://www.facebook.com/reel/851715154131643

กาญจนา แก้วเทพ. (2560). การวิเคราะห์สื่อ: แนวคิดและเทคนิค. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ครัวหัวร้อน อย่าหาทำ. (2567, 25 พฤศจิกายน). ประธานบริษัทปลอมตัวเป็นคนล้างรถกระจอก ๆ [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=NCGoc9IneL4

ณหทัย ใจดี และรัตนวดี เศรษฐจิตร. (2567). พฤติกรรมการเปิดรับสื่อวิดีโอสั้นของผู้ใช้สื่อสังคมออนไลน์ในประเทศไทย. วารสารนิเทศศาสตร์, 42(1), 45–67.

ทะเล้น ฟิล์ม Talent Film. (2568, 17 พฤษภาคม). หนังสั้น: ดูถูกลูกแม่บ้าน จนพลาดงานสำคัญ [Video]. YouTube. http://www.youtube.com/watch?v=lV5azNcJB74

เทียนทิพย์ เดียวกี. (2559). จริยธรรมและจรรยาบรรณสื่อในการนำเสนอข่าวยุคดิจิทัล. วารสารนิเทศศาสตร์, 34(2), 85–104.

ธนเทพ สุดแสง. (2568). ความสัมพันธ์ระหว่างรูปแบบเนื้อหาออนไลน์กับพฤติกรรมจริยธรรมของผู้ใช้ YouTube. วารสารสื่อสารมวลชน, 30(2), 101–120.

นฤมล น้อยอ่ำ. (2561). การเปิดรับสื่อละครโทรทัศน์กับการรับรู้ภาพเหมารวมทางสังคมของเยาวชนไทย. วารสารนิเทศศาสตร์, 36(2), 88–105.

พนม คลี่ฉายา. (2563). การสื่อสารและวัฒนธรรมการแสดงความคิดเห็นในสื่อสังคมออนไลน์ของไทย. วารสารนิเทศศาสตร์, 38(3), 1–20.

พิรงรอง รามสูต. (2562). ภูมิทัศน์สื่อดิจิทัล: โครงสร้าง อำนาจ และการกำกับดูแล. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

ลุงเสริฐ แฟมิลี่. (2568, 9 กุมภาพันธ์). แม่มาแล้ว เศรษฐีลองใจ [Video]. YouTube. http://www.youtube.com/watch?v=36GxXBBuNUU

ลำลูกกาฟิล์ม. (2568, 29 กุมภาพันธ์). พ่อสามี ของแบบนี้ คุณหญิงกอดคนใช้ทำไม [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=cEGHhB-0zJA

สตูดิโอหนังสั้น. (2568, 10 ตุลาคม). ดูถูกคนกวาดขยะ ดูถูกคนที่ทำอาชีพด้อยกว่า [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=qiv1N8f9o6c

สุทธิลักษณ์ หวังสันติธรรม. (2563). พฤติกรรมการใช้สื่อออนไลน์ของเยาวชนไทยในยุคดิจิทัล. วารสารนิเทศศาสตร์, 38(2), 45–60.

สุมหัว โปรดักชั่น. (2565, 8 เมษายน). หนังสั้น เรื่อง แม่ไม่มีข้าวกิน [Video]. YouTube. http://www.youtube.com/watch?v=ApCZwzyzCg8

สุรพงษ์ โสธนะเถียร. (2563). ทฤษฎีการสื่อสาร. โรงพิมพ์มหารวิทยาลัยธรรมศาสตร์

อุบลรัตน์ ศิริยุวศักดิ์. (2550). สื่อสารมวลชนเบื้องต้น สื่อมวลชน วัฒนธรรม และสังคม. พิมพ์ครั้งที่ 2. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

Baudrillard, J. (1994). Simulacra and Simulation (S. F. Glaser, Trans.). University of Michigan Press.

Bilandzic, H. (2011). The Complicated Relationship between Media and Morality: A Response to Ron Tamborini’s Model of "Moral Intuition and Media Entertainment," from A Narrative Perspective. Journal of Media Psychology: Theories, Methods, and Applications, 23(1), 46–51. https://doi.org/10.1027/1864-1105/a000032

Bordwell, D., & Thompson, K. (2013). Film art: An Introduction (10th ed.). McGraw-Hill.

Braun, V. & Clarke, V. (2006) Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology, 3 (2). pp. 77-101.

Christians, C. G., Fackler, M., Richardson, K. B., Kreshel, P. J., & Woods, R. H. (2020). Media Ethics: Cases and Moral Reasoning (11th ed.). Routledge.

Cohen, S. (1972). Folk Devils and Moral Panics: The Creation of the Mods and Rockers. MacGibbon and Kee.

Couldry, N., & Hepp, A. (2017). The Mediated Construction of Reality. Polity Press.

DAD's Film. (2565, 28 มิถุนายน). ผัวต่ำกว่า กระจอกกว่า อย่ามาขึ้นเสียง !! รวยปลอมจอมเหยียด [Video]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=smVftWGJm-A

Davenport, T. H., & Beck, J. C. (2001). The Attention Economy: Understanding the New Currency of Business. Harvard Business School Press.

Fisher, W. R. (1987). Human Communication as Narration: Toward a Philosophy of Reason, Value, and Action. University of South Carolina Press.

Gerbner, G., Gross, L., Morgan, M., & Signorielli, N. (2002). Growing Up with Television: Cultivation Processes. In J.Bryant & D. Zillmann (Eds.), Media effects: Advances in theory and research (2nd ed., pp. 43–67). Lawrence Erlbaum Associates.

Gillespie, T. (2022). Custodians of the Internet: Platforms, Content Moderation, and the Hidden Decisions that Shape Social Media. Yale University Press.

Kim, J., & Hall, A. (2021). Narrative Structure and Moral Judgment: The Effect of Punishment-Based Storytelling on Audience Perception. Journal of Media Psychology, 33(2), 85–97.

Lévi-Strauss, C. (1963). Structural anthropology. Basic Books.

Livingstone, S., & Third, A. (2021). Children and Young People’s Rights in the Digital Age: An Emerging Agenda. New Media & Society, 23(7), 1701–1719. https://doi.org/10.1177/1461444820928822

Livingstone, S., Stoilova, M., & Nandagiri, R. (2021). The Role of Digital Media in Shaping Moral and Social Norms. Journal of Children and Media, 15(2), 187–203.

Foucault, M. (1977). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. Pantheon Books.

Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972-1977. Pantheon Books.

Page, R. (2018). Narratives Online: Shared Stories in Social media. Cambridge University Press.

Scolari, C. A. (2020). Transmedia Storytelling and Digital Narrative: New forms of Communication in the Digital Age. Information, (ommunication & Society, 23(4), 586–600.

Tamborini, R. (2011). Moral Intuition and Media Entertainment. Journal of Media Psychology, 23(1), 39–45.