ท้องถิ่นในรัฐชาติ - รัฐชาติในท้องถิ่น : การประสานและการผูกโยงของอารมณ์ความรู้สึกและความใฝ่ฝันแบบรัฐชาติกับสำนึกท้องถิ่น ในหนังสือแจกงานศพของภาคใต้ ทศวรรษ 2460 - 2490

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหนังสือแจกงานศพที่พิมพ์ในท้องถิ่นที่สร้างการผูกโยงอารมณ์ความรู้สึกระหว่างสำนึกความเป็นชาติและท้องถิ่นในช่วงเวลาทศวรรษ 2460 ถึงต้นทศวรรษ 2490 เนื่องจากงานศึกษาที่ผ่านมามุ่งวิเคราะห์หนังสือแจกงานศพที่จัดพิมพ์ในส่วนกลางเป็นหลัก แต่บทความนี้พิจารณาหนังสือแจกงานศพในพื้นที่ภาคใต้ โดยอาศัยแนวพินิจทางประวัติศาสตร์ซึ่งยังได้รับความสนใจน้อย ผลการศึกษาพบว่า หนังสือแจกงานศพไม่ใช่แค่เพียงการนำเสนอข้อมูลชีวประวัติบุคคลของผู้เสียชีวิต แต่ยังมีความสำคัญในแง่ที่เป็นพื้นที่ของอารมณ์ความรู้สึกและความใฝ่ฝันซึ่งสัมพันธ์กับบริบทแวดล้อมทางสังคม เศรษฐกิจการเมือง และวัฒนธรรม หนังสือแจกงานศพในช่วงเวลาดังกล่าวนี้ได้รับการจัดพิมพ์สำหรับกลุ่มชนชั้นนำเป็นหลักแล้วจึงขยายสู่สามัญชนทั่วไป เช่น พระสงฆ์ ข้าราชการกระฎุมพี และกระฎุมพีท้องถิ่น ส่วนเนื้อหาที่จัดพิมพ์ ได้แก่ หลักธรรม คำสอน คู่มือในพระพุทธศาสนา ประวัติศาสตร์ วรรณกรรมท้องถิ่น ตำนานพงศาวดารเมือง รวมถึงความรู้ด้านต่าง ๆ ที่สื่อถึงผู้ตาย (เช่น โหราศาสตร์ ตำรายาประจำครอบครัว) ทั้งหมดนี้แสดงถึงความสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงระหว่างท้องถิ่นกับรัฐชาติ ดังนั้น หนังสือแจกงานศพได้เผยให้เห็นถึงโลกทัศน์ที่กล่อมเกลาความคิดว่า ชีวิตเป็นผลมาจากรัฐชาติและศาสนา การเปลี่ยนผ่านความคิดเรื่องความรู้ การสร้างสำนึกร่วมทางประวัติศาสตร์ จนกล่าวได้ว่า “ท้องถิ่น” ได้ถูกทำให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของ “รัฐชาติ” และขณะเดียวกันอุดมคติแบบ “รัฐชาติ” กลายเป็นส่วนหนึ่งในชีวิตประจำวันของสังคมท้องถิ่น