“การอ่านสาธารณะ” ในประวัติศาสตร์การจัดการศึกษาไทยสมัยใหม่สมัยรัชกาลที่ 5 ถึงรัชกาลที่ 6

บทคัดย่อ

บทความนี้มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาการเกิดขึ้นของการอ่านสาธารณะ (the reading public) ในประวัติศาสตร์การจัดการศึกษาสมัยใหม่ของไทยสมัยรัชกาลที่ 5 ถึงรัชกาลที่ 6 ผลการศึกษาพบว่านโยบายการจัดการศึกษาของรัฐตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 มีบทบาทอย่างสำคัญในการก่อร่างสร้างวัฒนธรรมการอ่านให้เกิดขึ้น รัฐบาลตระหนักถึงความสำคัญของการสร้างพลเมืองแบบสมัยใหม่ผ่านการอ่านออกเขียนได้ พร้อมๆ กับสร้างรัฐสมัยใหม่ผ่านการสร้างสรรค์เนื้อหาเพื่อตอบสนองการอ่านที่ทันสมัยของประชาชน อย่างไรก็ดี เนื่องจากบริบทของสังคมไทยที่เคลื่อนเปลี่ยนไปมีปฏิสัมพันธ์กับบริบทโลกมากขึ้น เนื้อหาและจุดมุ่งหมายการอ่านจึงเกิดขึ้นอย่างหลากหลาย โดยเฉพาะการอ่านที่สั่นคลอนอำนาจการเมืองและการปกครองของชนชั้นนำ ดังนั้นรัฐได้เข้ามาควบคุม โดยคัดกรองว่าอะไรควรอ่านอะไรไม่ควรอ่าน ผ่านการควบคุมเนื้อหาหนังสือเรียน การประกาศยกย่องวรรณกรรม และการสร้างสรรค์เนื้อหาหนังสือโดยชนชั้นนำ พร้อมๆ กับการปฏิเสธเนื้อหาการอ่านในวัฒนธรรมวรรณกรรมไทยดั้งเดิมเพื่อสำแดงออกถึงความเป็นรัฐที่มีอารยะแบบสมัยใหม่ด้วย