การสื่อสารหลักพุทธธรรมที่ส่งเสริมหลักนิติธรรมในโครงการเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์

บทคัดย่อ

ที่มาและวัตถุประสงค์: สังคมในปัจจุบันคนจำนวนมากมองชีวิตที่ดำเนินอยู่เป็นการต่อสู้ระหว่างผลประโยชน์ที่ตนจะต้องได้ที่มีผลกระทบกับบุคคลอื่น เป็นสิ่งที่ทำให้เกิดผลกระทบออกไปสู่สังคมมากขึ้น ทั้งในสังคมการทำงาน ครอบครัว และการปกครอง ส่งผลให้เกิดความขัดแย้ง ความเหลื่อมล้ำ และปัญหาด้านความยุติธรรมในการอยู่ร่วมกันของผู้คนในสังคม ดังนั้น การเสริมสร้างจิตสำนึกด้านคุณธรรมควบคู่กับการยึดมั่นในหลักนิติธรรมจึงเป็นแนวทางสำคัญในการพัฒนาสังคมให้เกิดความสงบสุขและความยั่งยืน หลักนิติธรรมตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ ๙ ในการคัดสรรหลักธรรมในทางพระพุทธศาสนาที่จะนำมาพัฒนาบุคคลในสังคมต่าง ๆ ในการแก้ไขปัญหา โดยทรงมุ่งเน้นให้ประชาชนยึดมั่นในหลักคุณธรรม จริยธรรม ความซื่อสัตย์สุจริต ความรับผิดชอบ และการปฏิบัติตามกฎหมาย เพื่อให้เกิดการบริหารจัดการที่ดีและการอยู่ร่วมกันอย่างเป็นธรรม อันเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาประเทศอย่างมั่นคงและยั่งยืน การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) การสื่อสารหลักพุทธธรรมที่ส่งเสริมหลักนิติธรรม และ 2) เพื่อศึกษาการประยุกต์ใช้หลักนิติธรรมในโครงการเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ ซึ่งเป็นโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริที่สะท้อนการประยุกต์ใช้หลักนิติธรรมร่วมกับหลักพุทธธรรมในการบริหารจัดการทรัพยากร การมีส่วนร่วมของประชาชน และการพัฒนาสังคมอย่างยั่งยืน
ระเบียบวิธีการศึกษา:  เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เป็นการศึกษาข้อมูลข้อมูลทุติยภูมิ(Secondary Data) ใช้การวิเคราะห์เนื้อหา (Content analysis) จากการศึกษาค้นคว้า ตามวัตถุประสงค์ในการศึกษาวิจัย
ผลการศึกษา: ผลการวิจัย พบว่า ความสำเร็จของโครงการเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์ คือ ความเป็นธรรมที่ประชาชนได้รับจากทุกขั้นตอนของการดำเนินงานโครงการเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์จึงนับว่าเป็นอีกหนึ่งกรณีศึกษาที่สะท้อนให้เห็นว่าหลักนิติธรรมนั้น สอดแทรกอยู่ในหลักการทรงงานอยู่เสมอ โดยการทรงงานที่พระองค์ใช้ คือ ทางสายกลาง  ความมีเหตุมีผล และความสามารถในการจัดการความเสี่ยง ความสำเร็จของโครงการเมื่อเปรียบเทียบทั้ง 3 ส่วน คือการดำเนินงาน  สิ่งที่ประชาชนในพื้นที่ได้รับ และความสำเร็จของโครงการ  ทั้งสามส่วนมีความสอดคล้อง  ส่งเสริมกันไปในทิศทางเดียวกันและมีความสำเร็จที่เป็นเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนทั้ง 5 ด้าน
การประยุกต์ใช้: วิธีการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดชบรมนาถบพิตรได้สะท้อนให้เห็นถึงการประยุกต์ใช้หลักนิติธรรมอย่างแท้จริง ผ่านวิธีการทรงงานของพระองค์  ที่ทรงนำหลักธรรมที่ส่งเสริมหลักนิติธรรมเข้ามาใช้ซึ่งหลักนิติธรรมเป็นกฎหมายที่ใช้ควบคุม และสร้างกฎกติกาให้ประชาชนอยู่ในสังคมได้ด้วยความยุติธรรมหลักธรรมที่พระองค์ทรงนำมาประยุกต์ใช้ในหลักนิติธรรมใน“เป้าหมายของการพัฒนา” ในตน

บทสรุป: วิธีการทรงงานของพระองค์ทรงใช้การสื่อสารด้วยพุทธวิธีการสื่อสาร 4 ประการ ในการอธิบายกับเจ้าหน้าที่ที่รับผิดชอบในโครงการฯและประชาชนที่ได้รับผลกระทบต่อการเวรคืนที่ดินที่อาศัยอยู่ในพื้นที่สร้างเขื่อน เป็นเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืนมีความเห็นที่ถูกต้องตรงกันโดยใช้ หลักโยนิโสมนสิการในขั้นจริยธรรม  ส่วนหลักธรรมที่ทำให้เกิดความร่วมมือความสามัคคีคือ หลักสาราณียธรรม 6 และอปริหานิยธรรม 7 ซึ่งพระองค์ทรงพระอัจฉริยภาพในการนำหลักธรรมเหล่านี้ผสานรวมไปในการทรงงาน ถือได้ว่าเป็นหลักการปฏิบัติตามระบบประชาธิปไตยและมีความสำเร็จที่เป็นเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนทั้ง 5 ด้าน