การเลี้ยงดูเด็กปฐมวัยของครอบครัวกับการส่งเสริมพัฒนาการทางสมองด้านทักษะการคิดเชิงบริหาร (Executive Function) ของเด็กปฐมวัยในพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญ
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สถานการณ์และความสัมพันธ์ของปัจจัยเกี่ยวข้องกับการเลี้ยงดูเด็กปฐมวัยของครอบครัวกับระดับทักษะการคิดเชิงบริหารของเด็กปฐมวัยในพื้นที่จังหวัดอำนาจเจริญ เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ ตัวอย่างคือเด็กปฐมวัยอายุ 2-6 ปี อาศัยอยู่ในจังหวัดอำนาจเจริญ ใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอนและการสุ่มตัวอย่างแบบง่าย ตัวอย่างทั้งสิ้นจำนวน 141 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ (1) แบบประเมินพัฒนาการทางสมองด้านทักษะการคิดเชิงบริหาร และ (2) แบบสอบถามผู้เลี้ยงดูเด็กปฐมวัย และวิเคราะห์ข้อมูลใช้สถิติเชิงพรรณนาและใช้สถิติไคสแควร์
ผลการวิจัยพบว่า (1) สถานการณ์การเลี้ยงดูเด็กปฐมวัยของครอบครัว มีสัดส่วนผู้เลี้ยงดูหลักที่เป็นแม่และเป็นปู่ย่าตายายใกล้เคียงกัน ส่วนใหญ่มีการศึกษาน้อย มีอาชีพเกษตรกรรมหรือรับจ้าง และมีรายได้น้อย และเด็กอาศัยในครอบครัวที่มีคนหลายรุ่น (2) ภาวะสุขภาพของเด็ก พัฒนาการของเด็ก สถานภาพสมรสของพ่อแม่ของเด็ก ระดับการศึกษาของผู้เลี้ยงดูหลัก การใช้คู่มือเฝ้าระวังและส่งเสริมพัฒนาการเด็กปฐมวัยของผู้เลี้ยงดูหลัก และการรับรู้เกี่ยวกับทักษะการคิดเชิงบริหาร (EF) ของผู้เลี้ยงดูมีความสัมพันธ์กับทักษะการคิดเชิงบริหาร (EF) ของเด็กปฐมวัยอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 และพฤติกรรมการเลี้ยงดูเด็กปฐมวัยของครอบครัวด้านการกินอาหาร ด้านการนอน ด้านการกอดและแสดงความรัก และด้านการช่วยเหลือตนเอง มีความสัมพันธ์กับทักษะการคิดเชิงบริหาร (EF) ของเด็กปฐมวัยอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 ข้อค้นพบชี้ให้เห็นว่าการเลี้ยงดูเด็กปฐมวัยของครอบครัวเป็นปัจจัยที่มีความสำคัญอย่างมากต่อการส่งเสริมทักษะการคิดเชิงบริหาร (EF) ของเด็กปฐมวัย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความวิชาการ บทความวิจัย และบทวิจารณ์หนังสือในวารสารดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์ เป็นความคิดเห็นของผู้เขียน มิใช่ของคณะผู้จัดทำ และมิใช่ความรับผิดชอบของสมาคมปรัชญาดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง (กรณีการทำวิจัยในมนุษย์ ผู้วิจัยต้องผ่านการอบรมจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ และนำหลักฐานมาแสดง)
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์, กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว. (2559). นโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนาสถาบันครอบครัว พ.ศ. 2560 - 2564. https://lipung.go.th/storage/uploads/246-Strategic-Plan-dwf-2560-2564.pdf
กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์, กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว. (2566). แผนปฏิบัติการด้านครอบครัว พ.ศ. 2566 - 2570. https://www.dwf.go.th/storage/43472/แผนปฏิบัติการด้านครอบครัว-พ.ศ.-2566-2570.pdf
กัลยา วานิชย์บัญชา. (2554). การใช้ SPSS for Windows ในการวิเคราะห์ข้อมูล (พิมพ์ครั้งที่ 18). ศูนย์หนังสือแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
คณะกรรมการนโยบายการพัฒนาเด็กปฐมวัย. (2564). แผนพัฒนาเด็กปฐมวัย พ.ศ. 2564 - 2570. สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. https://backoffice.onec.go.th/uploads/Book/1903-file.pdf
จิราวรรณ แท่นวัฒนกุล และสุกัญญา ฆารสินธุ์. (2557). รูปแบบการเลี้ยงดูเด็กอายุต่ากว่า 5 ปี ของปู่/ย่า/ตา/ยาย ที่บริโภคสุราและไม่บริโภคสุรา. วารสารพยาบาลและสุขภาพ, 37(1), 1-11.
เจตพล แสงกล้า, เรืองอุไร อมรไชย, ศศลักษณ์ แก้วบุตรา และสุดารัตน์ เหล่าสิงห์. (2564). รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์โครงการการศึกษาและสังเคราะห์องค์ความรู้ด้านการเลี้ยงดูเด็กภายใต้บริบทครอบครัวไทยเพื่อส่งเสริมพัฒนาการทางสมองด้านทักษะการคิดเชิงบริหารของเด็กปฐมวัย: ความท้าทายแห่งศตวรรษที่ 21. สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริม วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.).
ชาย โพธิสิตา. (2555). ครัวเรือนไทยในสองทศวรรษแห่งการพัฒนา. วารสารราชบัณฑิตยสถาน, 37(3), 234-256.
นวลจันทร์ จุฑาภักดีกุล, ปนัดดา ธนเศรษฐกร, อรพินท์ เลิศอวัสดาตระกูล และนุชนาฎ รักษี. (2560). การพัฒนาและหาค่าเกณฑ์มาตรฐานเครื่องมือประเมินการคิดเชิงบริหารในเด็กปฐมวัย. สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข, ศูนย์วิจัย ประสาทวิทยาศาสตร์ สถาบันชีววิทยาศาสตร์โมเลกุล สถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัว มหาวิทยาลัยมหิดล.
ปิยวลี ธนเศรษฐกร และปนัดดา ธนเศรษฐกร. (2553). 101 เคล็ดวิธี สร้างเด็กดี มีความสุข. ฐานบุ๊คส์.
พระราชบัญญัติการพัฒนาเด็กปฐมวัย พ.ศ. 2562. (2562). ราชกิจจานุเบกษา, 136(56ก), 5-16.
เพ็ญศรี พิชัยสนิธ. (2522). อนามัยครอบครัว. อมรินทร์พริ้นติ้ง.
ยุทธศาสตร์ชาติ (พ.ศ. 2561- 2580). (2561). ราชกิจจานุเบกษา, 135(82ก), 1-70.
รักตวรรณ ศิริถาพร. (2565). การสร้างสรรค์พัฒนาเด็กปฐมวัยในยุคไทยแลนด์ 4.0. วารสารบัณฑิตศึกษาปริทรรศน์ มจร วิทยาเขตแพร่, 8(1), 239-250.
ศิริกุล อิศรานุรักษ์. (2542). หลักการวางแผนงานอนามัยครอบครัว: คู่มือนักสาธารณสุข. เจริญดีการพิมพ์.
ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. (2567ก). ร้อยละของเด็กอายุ 0-5 ปี ทั้งหมดตามช่วงอายุที่กำหนดมีพัฒนาการสมวัย. https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-report-detail/1b60d68b1cb5b003fcba38a4a0e4027b
ศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร. (2567ข). ร้อยละของเด็กอายุ 0-5 ปี ที่ได้รับการคัดกรองพัฒนาการ พบสงสัยล่าช้า. https://hdc.moph.go.th/center/public/standard-report-detail/684e99dc7538c8b1a97f19f91a100f08
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และสถาบัน RLG (รักลูก เลิร์นนิ่ง กรุ๊ป). (2562). คู่มือพัฒนาสมอง: EF Executive Functions สำหรับครูปฐมวัย. บริษัท มติชน จำกัด (มหาชน). https://dol.thaihealth.or.th/File/media/fcaa3c03-e621-4719-bf36-cf5336c727af.pdf
สำนักงานสถิติแห่งชาติ ประเทศไทย. (2566). โครงการสำรวจสถานการณ์เด็กและสตรีในประเทศไทย พ.ศ. 2565: รายงานผลฉบับสมบูรณ์.https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2023/20230726093138_38640.pdf
องค์การบริหารส่วนตำบลโนนหนามแท่ง. (2565). แผนพัฒนาท้องถิ่น 5 ปี (พ.ศ. 2561 - 2565). https://nonnamthaeng.go.th/ public/list/data/detail/id/2665/menu/1196/page/1/catid/2
อำไพพรรณ ปัญญาโรจน์. (2545). การอบรมเลี้ยงดูเด็กก่อนวัยเรียน. สถาบันราชภัฏจันทรเกษม.
Ajayi, O. R., Matthews, G. B., Taylor, M., Kvalsvig, J. D., Davidson, L., Kauchali, S., & Mellins, C. (2017). Structural equation modeling of the effects of family, preschool, and stunting on the cognitive development of school children. Frontiers in Nutrition, 4(17), 1-12.
Baker, C. E. (2018). Maternal depression and the development of executive function and behavior problems in Head Start: Indirect effects through parenting. Infant mental health journal, 39(2), 134-144.
Berthelsen, D., Hayes, N., White, S. L., & Williams, K. E. (2017). Executive function in adolescence: Associations with child and family risk factors and self-regulation in early childhood. Frontiers in psychology, 8, 903.
Capio, C. M., Mendoza, N. B., Jones, R. A., Masters, R. S., & Lee, K. (2024). The contributions of motor skill proficiency to cognitive and social development in early childhood. Scientific Reports, 14(1), 27956.
Center of the developing child. (2012). Enhancing and Practicing Executive Function Skills with Children from Infancy to Adolescence. Harvard University.
Halse, M., Steinsbekk, S., Hammar, A., Belsky, J., & Wichstrøm, L. (2019). Parental predictors of children's executive functioning from ages 6 to 10. British Journal of Developmental Psychology, 37(3), 410-426.
Korucu, I., Rolan, E., Napoli, A. R., Purpura, D. J., & Schmitt, S. A. (2019). Development of the Home Executive Function Environment (HEFE) scale: Assessing its relation to preschoolers' executive function. Early Childhood Research Quarterly, 47, 9-19.
Lee, B., Kim, Y., Kim, J., Kim, Y., Kim, H., Chung, S. J., ... & Shin, N. (2024). Individual characteristics and environmental factors influencing preschoolers’ emotional eating. Appetite, 202, 107625.
Likhitweerawong, N., Khorana, J., Boonchooduang, N., Phinyo, P., Patumanond, J., & Louthrenoo, O. (2022). Association between executive function and excess weight in pre-school children. PloS one, 17(10), e0275711.
Ltifi, M. A., Chong, K. H., Ben-Bouzaiene, G., Okely, A. D., & Chelly, M. S. (2025). Observed relationships between nap practices, executive function, and developmental outcomes in Tunisian childcare centers. Sports Medicine and Health Science, 7(4), 272-279.
Rayport, Y. K., Morales, S., Shuffrey, L. C., Hockett, C. W., Ziegler, K., Rao, S., ... & Sania, A. (2024). Prenatal risk factors for child executive function at 3–5 years of age: the roles of maternal mood, substance use, and socioeconomic adversity in a prospective cohort study. BMC pediatrics, 24(1), 682.
