การตัดสินใจแบบอิงผลลัพธ์และแบบอิงเหตุผล: การวิเคราะห์อภิมาน
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) วิเคราะห์แนวโน้มของงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับทฤษฎีการตัดสินใจแบบอิงผลลัพธ์และแบบอิงเหตุผล (2) ประเมินค่าขนาดผลกระทบขององค์กรที่ใช้ทฤษฎีการตัดสินใจแบบอิงผลลัพธ์และแบบอิงเหตุผล ผู้วิจัยใช้การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ โดยสืบค้นบทความวิจัยจากฐานข้อมูล SCOPUS, EBSCO Business Insight และ EMERALD พบบทความที่เกี่ยวข้องจำนวน 8,696 บทความ ผลจากกการคัดกรองเบื้องต้นโดยตัดบทความที่ไม่เกี่ยวข้องกับประเด็นที่ศึกษา เช่น ไม่ใช่บทความวิจัย หรืออยู่นอกขอบเขตสาขาบริหารธุรกิจ เหลือบทความเพื่อนำมาวิเคราะห์แนวโน้มจำนวน 448 บทความ จากนั้นใช้กรอบ PICOS และเกณฑ์ PRISMA ในการคัดเลือกเฉพาะงานวิจัยที่มีข้อมูลทางสถิติครบถ้วน พบบทความเพื่อนำมาวิเคราะห์อภิมานจำนวน 12 บทความ
ผลการวิจัยพบว่า (1) การวิเคราะห์แนวโน้มโดยใช้สถิติทดสอบไคสแควร์ (X2 = 503.67) ตีความหมายได้ว่า งานวิจัยตามทฤษฎีการตัดสินใจแบบอิงผลลัพธ์มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องนับตั้งแต่ทฤษฎีถูกพัฒนาขึ้นในปี ค.ศ. 2001 (2) การวิเคราะห์อภิมานคำนวณได้ค่าผลกระทบรวมเท่ากับ -0.03 และมีค่า p-value = 0.82 ซึ่งบ่งชี้ว่า ทฤษฎีทั้งสองสามารถส่งผลดีต่อผลการดำเนินงานขององค์กร อย่างไรก็ตาม ทฤษฎีการตัดสินใจแบบอิงผลลัพธ์เหมาะสมกว่าภายใต้สภาพแวดล้อมที่มีความไม่แน่นอนสูง ดังนั้น งานวิจัยในอนาคตจึงอาจใช้วิธีจำลองระบบด้วยคอมพิวเตอร์เพื่อจำลองสภาพแวดล้อมที่มีความไม่แน่นอนในระดับต่างๆ ให้เกิดขึ้น แล้วศึกษาผลกระทบของทฤษฎีทั้งสองที่มีต่อผลการดำเนินงานขององค์กร
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความวิชาการ บทความวิจัย และบทวิจารณ์หนังสือในวารสารดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์ เป็นความคิดเห็นของผู้เขียน มิใช่ของคณะผู้จัดทำ และมิใช่ความรับผิดชอบของสมาคมปรัชญาดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง (กรณีการทำวิจัยในมนุษย์ ผู้วิจัยต้องผ่านการอบรมจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ และนำหลักฐานมาแสดง)
เอกสารอ้างอิง
ชัยวัฒน์ ใบไม้. (2560). สตาร์ทอัพ: นิยามความสําคัญและแนวทางการทําวิจัย. วารสารนักบริหาร, 37(2), 10-21.
ชัยวัฒน์ ใบไม้. (2564). ระเบียบวิธีจำลองด้วยคอมพิวเตอร์ในการวิจัยพลวัตทางธุรกิจ. วารสารวิทยาศาสตร์การจัดการสงขลานครินทร์ 38(1), 196-225.
ชัยวัฒน์ ใบไม้. (2567). เศรษฐศาสตร์ออสเตรียและการเป็นผู้ประกอบการ .วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี 11(2), 281-296.
รุ่งทิวา เดชะปรากรม และชัยวัฒน์ ใบไม้. (2567). การประยุกต์ใช้แบบจำลองจากตัวแทนกับงานวิจัยทาง ธุรกิจ. วารสารเกษตรศาสตร์ธุรกิจประยุกต์, 18(28), 119-142.
ศรัณยา ศิริรัมย์, สุรสิทธิ์ บุญชูนนท์ และมาเรียม นะมิ. (2566). การเพิ่มประสิทธิภาพส่งเสริมและสนับสนุน นวัตกรรมการจัดซื้อจัดจ้างด้วยอิเล็กทรอนิกส์สําหรับวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม. วารสารดุษฎีบัณฑิตทางสังคมศาสตร์, 13(1), 30-43.
ศิริยุภา พูลสุวรรณ. (2555). การวิเคราะห์อภิมาน: การวิเคราะห์ที่เหนือกว่าการวิเคราะห์ทั่วไป. วารสารวิจัยและพัฒนาหลักสูตร, 2(2), 44-51.
สมนึก เอื้อจิระพงษ์พันธ์, พักตร์ผจง วัตนสินธุ์, อัจฉรา จันทร์ฉาย และประกอบ คุปรัตน์. (2553). นวัตกรรม: ความหมาย ประเภท และความสำคัญต่อการเป็นผู้ประกอบการ. วารสารบริหารธุรกิจ, 33(128), 49-65.
Aggrey, O. K., Djan, A. K., Antoh, N. A. D., & Tettey, L. N. (2021). Dodging the bullet: Are effectual managers better off in a crisis? A case of Ghanaian agricultural SMEs. Journal of Enterprising Communities: People and Places in the Global Economy, 15(5), 755-772.
Alzamora-Ruiz, J., del Mar Fuentes-Fuentes, M., & Martinez-Fiestas, M. (2021). Together or separately? Direct and synergistic effects of Effectuation and Causation on innovation in technology-based SMEs. International Entrepreneurship and Management Journal, 17(4), 1917-1943.
An, W., Rüling, C. C., Zheng, X., & Zhang, J. (2020). Configurations of effectuation, causation, and bricolage: Implications for firm growth paths. Small Business Economics, 54(3), 843-864.
Anothaisintawee, T., Attia, J., Nickel, J. C., Thammakraisorn, S., Numthavaj, P., McEvoy, M., & Thakkinstian, A. (2011). Management of chronic prostatitis/chronic pelvic pain syndrome: A systematic review and network meta-analysis. Jama, 305(1), 78-86.
Becker, B. J. (2005). Failsafe N or file-drawer number. In H. R. Rothstein, A. J. Sutton, & M. Bornstein (Eds.), Publication bias in meta-analysis: Prevention, assessment, and adjustment (pp. 111-125). John Wiley & Sons.
Berchialla, P., Chiffi, D., Valente, G., & Voutilainen, A. (2021). The power of meta-analysis: A challenge for evidence-based medicine. European Journal for Philosophy of Science, 11(1), 1-18.
Berends, H., Jelinek, M., Reymen, I., & Stultiëns, R. (2014). Product innovation processes in small firms: Combining entrepreneurial effectuation and managerial causation. Journal of Product Innovation Management, 31(3), 616-635.
Chandler, G. N., DeTienne, D. R., McKelvie, A., & Mumford, T. V. (2011). Causation and effectuation processes: A validation study. Journal of business venturing, 26(3), 375-390.
Chen, J., Liu, L., & Chen, Q. (2021). The effectiveness of effectuation: A meta-analysis on contextual factors. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 27(3), 777-798.
Chen, S., Cai, J., Bogatyreva, K., & Quansah, E. (2025). Digital transformation of SMEs in times of uncertainty: Effectuation perspective. Journal of Entrepreneurship in Emerging Economies, 17(2), 483-506.
Dutta, S., & Folta, T. B. (2022). Venture capital and regional economic growth: The role of startups. Entrepreneurship Theory and Practice, 46(4), 743-770.
Duval, S. (2005). The trim and fill method. In H. R. Rothstein, A. J. Sutton, & M. Borenstein (Eds.), Publication bias in meta-analysis: Prevention, assessment, and adjustments (pp. 127-144). Wiley.
Egger, M., Smith, G. D., & Altman, D. (Eds.). (2008). Systematic reviews in health care: Meta-analysis in context. John Wiley & Sons.
Egger, M., Smith, G. D., Schneider, M., & Minder, C. (1997). Bias in meta-analysis detected by a simple, graphical test. BMJ, 315(7109), 629-634.
Feng, X., Ma, X., Shi, Z., & Peng, X. (2021). How knowledge search affects the performance of reverse internationalization enterprises: The co-moderating role of causation and effectuation. Journal of Knowledge Management, 25(5), 1105-1127.
Forbes. (2015, October 8). Entrepreneurs: 5 things we can learn from Elon Musk. Forbes. https://www.forbes.com/ sites/ richwinley/2015/10/08/entrepreneurs-5-things-we-can-learn-from-elon-musk/
Forsythe, A., Zhang, W., Phillip Strauss, U., Fellous, M., Korei, M., & Keating, K. (2020). A systematic review and meta-analysis of neurotrophic tyrosine receptor kinase gene fusion frequencies in solid tumors. Therapeutic advances in medical oncology, 12, 1758835920975613.
Guo, R. (2018). Strategic decision-making logics, entrepreneurial capability and opportunity exploitation in high-tech new ventures. Journal of Business Economics and Management (JBEM), 19(2), 235-252.
Guo, R., Cai, L., & Zhang, W. (2016). Effectuation and causation in new internet venture growth: The mediating effect of resource bundling strategy. Internet Research, 26(2), 460-483.
Henninger, P., Brem, A., Giones, F., Bican, P. M., & Wimschneider, C. (2020). Effectuation vs. causation: Can established firms use start-up decision-making principles to stay innovative? International Journal of Innovation Management, 24(1), 2050002.
Jenkins, D. R. (2001). Space shuttle: The history of the National Space Transportation System: The first 100 missions. Midland.
Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect theory: An analysis of decision under risk. Econometrica, 47(2), 263-291.
Kock, N. (2004). Statistics for those who hate statistics. In Business process improvement through e-collaboration: Knowledge sharing through the use of virtual groups (pp. 244-255). IGI Global.
Kozachenko, E. (2025). Effectuation, causation and CEO tenure: navigating SME performance in dynamic environments. Journal of Entrepreneurship in Emerging Economies, 17(5), 1135-1160.
Kraus, S., Palmer, C., Kailer, N., Kallinger, F. L., & Sporn, B. (2020). Effectuation and entrepreneurial success: A systematic review and research agenda. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 26(6), 1183-1207.
Liu, Y. L., Peng, X. B., & Huang, J. (2022). The impact of entrepreneurs' social identity and decision-making logic on bootstrapping behavior. Revista Brasileira de Gestão de Negócios, 24(4), 617-637.
Moher, D., Shamseer, L., Clarke, M., Ghersi, D., Liberati, A., Petticrew, M., Shekelle, P., Stewart, L. A., & PRISMA-P Group. (2015). Preferred reporting items for systematic review and Meta-analysis protocols (PRISMA-P) 2015 statement. Systematic Reviews, 4(1), 1-9.
Moore, G. E. (1965). Cramming more components onto integrated circuits. Electronics, 38(8), 114-117.
Mwita, K. M. (2022). Strengths and weaknesses of qualitative research in social science studies. International Journal of Research in Business and Social Science, 11(6), 618-625.
Ortega, A. M., García, M.T., & Santos, M. V. (2017). Effectuation-causation: What happens in new product development?, Management Decision, 55(8), 1717-1735.
Read, S., Dew, N., Sarasvathy, S. D., & Wiltbank, R. (2023). Causation and effectuation: Toward a theoretical shift in entrepreneurship. Entrepreneurship Theory and Practice, 47(1), 7-34.
Read, S., Song, M., & Smit, W. (2009). A meta-analytic review of effectuation and venture performance. Journal of business venturing, 24(6), 573-587.
Roach, D. C., Ryman, J. A., & Makani, J. (2016). Effectuation, innovation and performance in SMEs: an empirical study. European Journal of Innovation Management, 19(2), 214-238.
Ruiz-Jiménez, J. M., Ruiz-Arroyo, M., & Fuentes-Fuentes, M. M. (2021). The impact of effectuation, causation, and resources on new venture performance: Novice versus expert entrepreneurs. Small Business Economics, 57(4), 1761-1781.
Salajegheh, N., Forghani, A. K., Galkina, T., Aeeni, Z., & Akbari, M. (2025). Taking stock and looking ahead: A systematic literature review of effectuation research. Review of Managerial Science, 19(8), 2495-2527.
Sarasvathy, S. D. (2001). Causation and effectuation: Toward a theoretical shift from economic inevitability to entrepreneurial contingency. Academy of management Review, 26(2), 243-263.
Shirokova, G., Osiyevskyy, O., Laskovaia, A., & MahdaviMazdeh, H. (2020). Navigating the emerging market context: Performance implications of effectuation and causation for small and medium enterprises during adverse economic conditions in Russia. Strategic Entrepreneurship Journal, 14(3), 470-500.
Vance, A. (2015). Elon Musk: Tesla, spaceX, and the quest for a fantastic future. Harper Collins.
Vanderstraeten, J., Hermans, J., van Witteloostuijn, A., & Dejardin, M. (2020). SME innovativeness in a dynamic environment: Is there any value in combining causation and effectuation?. Technology Analysis & Strategic Management, 32(11), 1277-1293.
Viechtbauer, W., & Cheung, M. W. L. (2010). Outlier and influence diagnostics for meta‐analysis. Research synthesis methods, 1(2), 112-125.
Welter, C., & Kim, S. (2018). Effectuation under risk and uncertainty: A simulation model, Journal of Business Venturing, 33(1), 100-116.
Xu, S., He, J., Morrison, A. M., De Domenici, M., & Wang, Y. (2022). Entrepreneurial networks, effectuation and business model innovation of startups: The moderating role of environmental dynamism. Creativity and Innovation Management, 31(3), 460-478.
