การพัฒนารูปแบบภาวะผู้นำทางวิชาการ ของผู้บริหารสถานศึกษา  โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1

โกลัญญา ลาภประเสริฐ

ผู้แต่ง

โกลัญญา ลาภประเสริฐ -

คำสำคัญ:

ภาวะผู้นำทางวิชาการ , การพัฒนารูปแบบ , ผู้บริหารสถานศึกษา , โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาองค์ประกอบภาวะผู้นำทางวิชาการ ของผู้บริหารสถานศึกษา โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 2) ศึกษาสภาพภาวะผู้นำทางวิชาการ ของผู้บริหารสถานศึกษา โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 3) สร้างและพัฒนาการพัฒนารูปแบบภาวะผู้นำทางวิชาการ ของผู้บริหารสถานศึกษา โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 และ 4) ประเมินความเป็นไปได้และความเป็นประโยชน์ของการพัฒนารูปแบบภาวะผู้นำทางวิชาการ ของผู้บริหารสถานศึกษา โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 โดยเป็นการวิจัยและพัฒนา วิธีดำเนินการวิจัยแบ่งออกเป็น 4 ระยะ คือ ระยะที่ 1 ยืนยันความเกี่ยวข้องสัมพันธ์ขององค์ประกอบ โดยผู้เชี่ยวชาญ จำนวน 5 คน ระยะที่ 2 สภาพภาวะผู้นำทางวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษา โดยผู้ให้ข้อมูล ประกอบด้วย ผู้บริหารสถาน ศึกษา หัวหน้าฝ่ายวิชาการ และหัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้ จำนวน 279 โรงเรียน รวม 779 คน ด้วยแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า ที่มีค่าดัชนีความสอดคล้องอยู่ระหว่าง .60-1.00 และ ค่าความเชื่อมั่น .99 ระยะที่ 3 ประเมินความเหมาะสมของรูปแบบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ จำนวน 7 คน ระยะที่ 4 ประเมินความเป็นไปได้และความเป็นประโยชน์ของรูปแบบ โดยผู้บริหารสถานศึกษา จำนวน 30 คน เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ แบบสอบถามแบบมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ สถิติที่ใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน

ผลการวิจัยพบว่า 1) องค์ประกอบภาวะผู้นำทางวิชาการ ของผู้บริหารสถานศึกษา โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 มี 7 ด้าน ได้แก่ (1) การกำหนด เป้าหมาย และการพัฒนาเป้าหมาย (2) การส่งเสริมบรรยากาศการเรียนรู้ทางวิชาการ (3) การพัฒนา การเรียนการสอน (4) การพัฒนาหลักสูตร (5) การนิเทศและประเมินผลการสอน (6) การส่งเสริมความก้าวหน้าทางวิชาชีพของครู และ (7) การสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างครู นักเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน โดยภาพรวมและรายด้านอยู่ในระดับมากที่สุด 2) สภาพภาวะผู้นำทางวิชาการ ของผู้บริหาร สถานศึกษา โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ภาคตะวันออก เฉียงเหนือตอนล่าง 1 โดยภาพรวม และรายด้านอยู่ในระดับมาก 3) การพัฒนารูปแบบภาวะผู้นำทางวิชาการ ของผู้บริหารสถานศึกษา โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1 ประกอบด้วย 5 องค์ประกอบ คือ 1) หลักการและเหตุผล 2) วัตถุประสงค์ของรูปแบบ 3) สาระสําคัญของการพัฒนา 4) การนํารูปแบบ สู่การปฏิบัติ 5) เงื่อนไขสู่ความสําเร็จ ผลการประเมินความเหมาะสมของรูปแบบ โดยภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด และ 4) ผลการประเมินความเป็นไปได้และความเป็นประโยชน์ของรูปแบบ พบว่า โดยภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด

เอกสารอ้างอิง

ไชยา ภาวะบุตร. (2565). ภาวะผู้นำทางวิชาการ: แนวคิด ทฤษฎี และแนวปฏิบัติสู่ความเป็นเลิศ. สกลนคร : คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสกลนคร.

ทิศนา แขมมณี. (2566). ศาสตร์การสอน: องค์ความรู้เพื่อการจัดกระบวนการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ. (พิมพ์ครั้งที่ 26). กรุงเทพมหานคร : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ธดา สิทธิ์ธาดา. (2568). “การพัฒนารูปแบบภาวะผู้นำเชิงวิชาการ ของผู้บริหารสถานศึกษาสังกัดสำนักการศึกษากรุงเทพมหานคร”. วิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา. มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.

ธีรพันธุ์ มาแสง. (2566). “การพัฒนารูปแบบภาวะผู้นำทางวิชาการในศตวรรษที่ 21 สำหรับผู้บริหาร โรงเรียนขนาดเล็ก สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษา ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง 1”. วิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาการบริหารการศึกษา. มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล.

ปราการ ช่วยรักษา. (2568). “รูปแบบภาวะผู้นําทางวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษาขนาดเล็ก สังกัดสํานักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาในจังหวัดสกลนคร”. วารสารรัฐประศาสนศาสตร์และนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยชินวัตร. ปีที่ 2 ฉบับที่ 2. หน้า 23-42.

ศูนย์สารสนเทศเพื่อการศึกษา สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2568). รายงานสถิติจำนวนโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ปีการศึกษา 2568. กระทรวงศึกษาธิการ.

พิมพันธ์ เดชะคุปต์. (2566). การเป็นผู้นำทางวิชาการและวิชาชีพ. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

เพชรรุ่ง เรืองรุ่ง. (2568). “ภาวะผู้นำทางวิชาการของผู้บริหารสถานศึกษา”. วารสารสมาคมพัฒนา วิชาชีพการบริหารการศึกษาแห่งประเทศไทย (สพบท.). ปีที่ 7 ฉบับที่ 3. หน้า 623-634.

วิจารณ์ พานิช. (2565). วิถีสร้างการเรียนรู้เพื่อศิษย์ในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพมหานคร : มูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์.

สุกัญญา แช่มช้อย. (2566). การบริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพมหานคร : สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2566). สภาวะการศึกษาไทย ปี 2566: ทิศทางการปฏิรูปการศึกษาในโลกยุคหลังโควิด-19. กรุงเทพมหานคร : พริกหวานกราฟฟิค.

สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2567). รายงานการวิจัยเรื่อง ความท้าทายของการบริหารจัดการสถานศึกษาในยุค Digital Disruption. กรุงเทพมหานคร : กระทรวงศึกษาธิการ.

สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). สรุปผลที่สำคัญการสำรวจการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ. 2566. กรุงเทพมหานคร : กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.

Best, J. W., and Kahn, J. V. (1989). Research in education (6th Ed.). Englewoods Cliffs, N.J.: Prentice-Hall.

Eisner, E. (2011). “Educational connoisseurship and criticism: Their form and functions in education evaluation”. The Journal of Aesthetic Education. Vol. 10 No. 3. pp. 135-150.

Fullan, M. (2020). The moral imperative realized. Thousand Oaks, CA : Corwin Press.

Hallinger, J.S. and Murphy, S.L. (1985). Assessing the instructional management behavior of principals. Elementary School Journal, 86(2), pp.217-247.

Knight, J. (2017). The impact cycle: What instructional coaches should do to foster powerful improvements in teaching. Thousand Oaks, CA : Corwin Press.

Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). “Determining sample size for research activities”. Educational and Psychological Measurement. Vol. 30 No. 3. pp. 607–610.

Lin, C. Y. (2022). “Digital instructional leadership: A new framework for primary school principals”. Educational Technology Research and Development. Vol. 70 No. 4. pp. 1235–1255.

Maxwell, J. C. (2007). The 21 irrefutable laws of leadership. Nashville, TN: Thomas Nelson.

Peterson, K. D., and Deal, T. E. (2016). Shaping school culture (3rd ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.

Siemens, G. (2005). “Connectivism: A learning theory for the digital age”. International Journal of Instructional Technology and Distance Learning. Vol. 2 No. 1. pp. 3-10.

Stufflebeam, D. L., & Coryn, C. L. (2014). Evaluation theory, models, and Application (2nd ed.). San Francisco, CA: Jossey-Bass.