เครือข่ายอินแปง: พลวัตและการเปลี่ยนแปลงของทุน

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงของทุนในเครือข่ายอินแปง โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้วิจัยได้นำกรอบตัวแปรที่ได้จากการทบทวนแนวคิดของเรื่องทุนของปิแอร์ บูดิเยอร์โดยวิเคราะห์ผ่านทุนซึ่งมี 4 ลักษณะ ได้แก่ ทุนทางเศรษฐกิจ ทุนทางวัฒนธรรม ทุนทางสังคม และทุนสัญลักษณ์ และกรอบประเด็นวิเคราะห์ กระบวนการสร้างเครือข่าย รูปแบบการทำงานเครือข่าย และรูปแบบความสัมพันธ์ของเครือข่าย ในการวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก การใช้แผนที่ทางสังคม การศึกษาเอกสารและการสนทนากลุ่มย่อย การวิเคราะห์ข้อมูล ได้แก่ การวิเคราะห์เนื้อหา ผลจากการศึกษาการเปลี่ยนแปลงของทุนในเครือข่ายอินแปง สามารถแบ่งเป็น3 ช่วงระยะดังนี้
1) ระยะมุ่งคน (พ.ศ. 2530 - พ.ศ. 2539) กระบวนการสร้างเครือข่ายมีขั้นตอนดังนี้ 1) การค้นหาแกนนำเครือข่าย 2)การสร้างจิตสำนึกร่วม 3) การค้นหาสมาชิกเครือข่าย 4) การค้นหารูปแบบกิจกรรมเครือข่าย และ 5)การสร้างทุนเศรษฐกิจชุมชนโดยรูปแบบการทำงานเครือข่ายเป็นการประสานความร่วมมือระหว่างบุคคลที่มีศักยภาพ และระหว่างกลุ่มภายนอกที่มีการรวมตัวกันทำกิจกรรมในลักษณะคล้ายคลึงกับเครือข่ายอินแปง ซึ่งรูปแบบความสัมพันธ์เป็นความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล แบบเครือญาติ พี่น้อง เพื่อนสนิท คนรู้จัก ระบบการสื่อสารแบบบอกต่อหรือชักชวนกัน ในระยะนี้ทุนทางวัฒนธรรมและทุนทางสังคมเป็นจุดเด่นและเชื่อมร้อยความสัมพันธ์ของเครือข่าย
2) ระยะมุ่งโครงการ (พ.ศ. 2540 - พ.ศ. 2549) กระบวนการสร้างเครือข่ายมีขั้นตอนดังนี้ 1)การค้นหาแกนนำเครือข่าย 2)การค้นหาอัตลักษณ์ชุมชน 3)การสร้างสรรค์อัตลักษณ์ชุมชน และ 4)การค้นหาสมาชิกเครือข่าย โดยรูปแบบการทำงานเป็นการบริหารงานในลักษณะโครงการผ่านทุนสนับสนุนจากรัฐเน้นพื้นที่เป็นเป้าหมายเป็นตัวตั้งซึ่งรูปแบบความสัมพันธ์เป็นการต่อรองและการจัดสรรผลประโยชน์ระหว่างกัน การสร้างพื้นที่ทางสังคมและการสร้างตัวตนเชิงสัญลักษณ์ของเครือข่ายอินแปงมีความชัดเจนเป็นรูปธรรม ระยะนี้ทุนทางเศรษฐกิจ และการสร้างตัวตนและพื้นที่เชิงสัญลักษณ์ผ่านบุคคลต้นแบบมีผลต่อกระบวนการเรียนรู้ของเครือข่าย
3) ระยะมุ่งสถานการณ์ (พ.ศ.2550-ปัจจุบัน) กระบวนการสร้างเครือข่ายมีขั้นตอนดังนี้ 1) การสร้างปัญญาร่วม 2) กระบวนการรื้อฟื้นทุนของชุมชน และ 3) การหาสมาชิกเครือข่าย โดยรูปแบบการทำงานของเครือข่ายเป็นการทำงานเชิงประเด็นกิจกรรมเร่งด่วน ในระยะนี้รูปแบบความสัมพันธ์เป็นความสัมพันธ์แบบหลวมๆ ตามกิจกรรมสำคัญ และการสื่อสารภายในเครือข่ายปรับเปลี่ยนผ่านเทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น ไลน์ หรือเฟสบุค ในระยะนี้ทุนทางวัฒนธรรมเป็นจุดเด่นของเครือข่ายและถูกนำมาปรับใช้ใหม่ การผลิตซ้ำบนฐานศักยภาพของผู้กระทำการ