การคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ ของเด็กนักเรียนซึ่งไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎรหรือไม่มีสัญชาติไทย (เด็กรหัส G) : ศึกษาด้านความมั่นคงทางทะเบียนราษฎรของประเทศไทย

บทคัดย่อ

รัฐธรรมนูญถือเป็นกฎหมายสูงสุดที่กำหนดหลักการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของบุคคลซึ่งอยู่ในเขตอำนาจรัฐ แต่ในกรณีของประเทศไทย การคุ้มครองดังกล่าวจำกัดอยู่เฉพาะ “ปวงชนชาวไทย” ซึ่งหมายถึงบุคคลที่มีสัญชาติไทย ส่งผลให้เด็กที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎรหรือไม่มีสัญชาติไทย (เด็กรหัส G) อาจไม่สามารถเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานได้อย่างเท่าเทียม แม้รัฐจะเปิดโอกาสทางการศึกษาแก่เด็กกลุ่มนี้ผ่านมาตรการของกระทรวงศึกษาธิการและมติคณะรัฐมนตรี พ.ศ. 2548 แต่ยังคงมีข้อจำกัดทางกฎหมายที่กระทบต่อการคุ้มครองสิทธิและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของเด็กกลุ่มนี้อยู่มาก

ผลการศึกษาพบว่า เด็กที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎรยังคงเผชิญข้อจำกัดสำคัญหลายประการ ได้แก่ การไม่ได้รับความคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญ เนื่องจากไม่อยู่ในความหมายของ “ปวงชนชาวไทย” ตามมาตรา 4 และมาตรา 25 การไม่อาจถูกบันทึกให้อาศัยอยู่ชั่วคราวตามพระราชบัญญัติการทะเบียนราษฎร พ.ศ. 2534 การเผชิญความเสี่ยงต่อการถูกผลักดันออกนอกราชอาณาจักรตามพระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 และการตกอยู่ในสภาพที่อาจเข้าข่ายการแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบตามพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 นอกจากนี้ การผลักดันเด็กกลุ่มนี้ออกนอกประเทศยังอาจขัดต่อพันธกรณีระหว่างประเทศ เช่น อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็กและกฎบัตรอาเซียน สะท้อนให้เห็นว่ากรอบกฎหมายภายในและกระบวนการทางทะเบียนยังไม่สามารถรองรับปัญหาด้านสถานะบุคคลได้อย่างมีประสิทธิภาพ จึงทำให้การคุ้มครองสิทธิในการศึกษา การเข้าถึงบริการพื้นฐาน และการมีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ยังมีข้อจำกัดเชิงโครงสร้างอย่างชัดเจน

โดยสรุป บทความนี้เสนอให้ปรับปรุงกฎหมายและนโยบายด้านทะเบียนราษฎรและสัญชาติให้สอดคล้องกับมาตรฐานสิทธิมนุษยชนสากล ควบคู่กับการพัฒนากลไกคุ้มครองเด็กไร้สถานะให้รัดกุมและเป็นธรรมมากขึ้น รวมถึงส่งเสริมความร่วมมือระหว่างหน่วยงานรัฐ ภาคประชาสังคม และองค์กรระหว่างประเทศ เพื่อให้การคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของเด็กรหัส G มีความยั่งยืน และเสริมสร้างความมั่นคงทางทะเบียนราษฎรของประเทศไทยอย่างสมดุล