การกำหนดรู้เวทนาเพื่อการเจริญวิปัสสนา

บทคัดย่อ

บทความเรื่อง “การกำหนดรู้เวทนาเพื่อการเจริญวิปัสสนานี้” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความหมาย ลักษณะ ประเภทของเวทนา วิธีการกำหนดรู้เวทนา และโยชน์ของการกำหนดรู้เวทนา ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการเจริญวิปัสสนา ทำให้รู้เห็นความเป็นจริงของอารมณ์ต่าง ๆ ว่าเป็นไปตามกฎแห่งไตรลักษณ์ เกิดปัญญารู้เท่าทันเวทนา วางใจถูกต้องมีประสบกับเวทนา บรรเทาความโลภ โกรธ หลงได้ตามสมควร เมื่อกำหนดเวทนาได้ดีแล้วยัง เป็นเหตุปัจจัยให้เข้าถึงนิพพาน เวทนา แปลว่า ธรรมชาติที่รู้สึกหรือธรรมชาติที่เสวยรสแห่งอารมณ์ มี 3 ลักษณะ คือเมื่อเสวยอารมณ์ที่น่าพอใจ เป็นสุขเวทนา ทั้งทางกาย ทางใจ ถ้าได้อารมณ์ที่ไม่น่าพอใจจัดเป็นทุกขเวทนา ลักษณะของทุกขเวทนามีทั้งทางกายและทางใจ เมื่อได้เสวยอารมณ์อันไม่สุขไม่ทุกข์ เป็นความรู้สึกเฉย ๆ ทั้งทางกายและทางใจ เรียกว่าอทุกขมสุขเวทนา หรืออุเบกขาเวทนา ผู้เจริญวิปัสสนาด้วยการกำหนดรู้เวทนา เบื้องต้นต้องมีศรัทธากับปัญญา หรือสมาธิกับวิริยะอย่างสมดุลกัน ถ้าไม่มีก็ต้องปรับปรุงให้เกิดมีขึ้น นอกจากนี้องค์ธรรมหลักที่ต้องมีอย่างเข้มข้นคือมีสติสัมปชัญญะดี ซึ่งจะเป็นตัวรู้เท่าทันอารมณ์ ทุกข์มาก็กำหนดรู้ สุขมาก็กำหนดรู้ อารมณ์เฉย ๆ เกิดขึ้นก็กำหนดรู้ การกำหนดรู้เวทนามีจุดมุ่งหมายโดยตรงคือการพัฒนาความระลึกรู้แบบรู้ตัว ทั่วพร้อม และรู้เท่าทันต่อสภาวธรรมต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในทุกขณะซึ่งเป็นประโยชน์ในการดำเนินชีวิต ทั้งมีเป้าหมายในการทำลายความโลภ โกรธ หลง และเป็นมรรคาตรงสู่พระนิพพานในที่สุด