ความว่าง (สุญญตา) ในมุมมองของพุทธทาสภิกขุ

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มุ่งศึกษาความว่าง (สุญญตา) ในมุมมองของพุทธทาสภิกขุ โดยใช้กรอบการศึกษาจากพระไตรปิฎกและอรรถกถาเพื่อชี้ให้เห็นหลักการและวิธีการของสุญญตามาประยุกต์เป็นแนวคิดของพุทธทาสภิกขุโดยการศึกษาวิเคราะห์เปรียบเทียบกับคำสอนในพระไตรปิฎก ผลของการศึกษาพบว่า พระพุทธเจ้าตรัสเกี่ยวกับการเข้าถึงสุญญตาว่า ให้ถือแต่สักว่าไม่ให้สำคัญมั่นหมายเป็นตัวตน เมื่อทำได้เช่นนี้ก็จะเข้าถึงความว่างที่กล่าวว่า เมื่อนั้นเธอก็จะไม่มีและเห็นถึงผลของความว่างนี้ว่าเป็นที่สุดแห่งทุกข์ หรือที่สุดของพรหมจรรย์นี้ ในมุมมองของพุทธทาสภิกขุเกี่ยวกับสุญญตาหมายถึง ภาวะของจิตที่ว่างจากกิเลส โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ว่างจากความรู้สึกว่าเป็นตัวเป็นตน เป็นสัตว์ เป็นบุคคล เป็นเรา เป็นเขา ภาวะที่ไม่มีความรู้สึกว่าเป็นตัวตนหรือของตนนั้น เรียกว่าสุญญตา ความเป็นผู้ไม่มีความยึดมั่นถือมั่นในอะไร ๆ ว่าเป็นตัวกู ของกู ว่างจากตัวกู ของกู ท่านได้เน้นหลักการเข้าถึงสุญญตา จะมุ่งเน้นที่การพิจารณาอารมณ์ที่อาศัยเบญจขันธ์ และสังขารด้วยวิธีปฏิสังขานุปัสสนาญาณ ว่าเป็นของว่าง โดยพิจารณาว่า สิ่งนั้นไม่มีตัวตนในสิ่งที่กำหนดหนอ ว่างจากตัวตนหนอ จนสุดท้ายจะเหลือเพียงคำว่า ว่างหนอ เห็นทุกสิ่งเป็นสุญญตา คือเป็นอนัตตา ไม่มีเราเขา มีแต่สภาวะรูปกับนาม เพื่อมิให้ยึดมั่นในรูปนามขันธ์ 5 ซึ่งถือว่าเป็นอัตตาตัวกูของกู และที่สุดให้ปล่อยวางคือ อย่าเห็นแก่ตัว (ตัวกูของกู) เพื่อให้รู้จักการแบ่งปันช่วยเหลือกันและกัน สังคมจะได้อยู่อย่างเป็นสุข เห็นแก่ผลประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าประโยชน์ส่วนตัว