การพิจารณาผัสสาหารเพื่อละสังโยชน์ในทางพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการเกิดและดับของกิเลส โดยผัสสาหาร หรือการกระทบระหว่างอายตนะภายในและอายตนะภายนอก มิใช่เพียงการรับรู้ทางประสาทสัมผัส แต่เป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของกระบวนการเกิดทุกข์ตามหลักปฏิจจสมุปบาท หากขาดสติและปัญญากำกับ ผัสสะจะนำไปสู่เวทนา ตัณหา และอุปาทาน กลายเป็นเครื่องร้อยรัดจิตหรือ สังโยชน์ 10 ประการ ที่ผูกมัดสัตว์ไว้ในวัฏสงสาร กระบวนการพิจารณาเพื่อการละสังโยชน์อาศัยการฝึกปฏิบัติสติปัฏฐาน 4 และ มรรคมีองค์ 8 ผลการศึกษาพบว่า การพิจารณาผัสสะตามความเป็นจริง ไม่หลงในอารมณ์ที่มากระทบ และค่อย ๆ ปล่อยวาง คลายสังโยชน์ทีละขั้น เกิดประโยชน์ 5 ด้าน ได้แก่ 1) ด้านปัญญา ทำให้เข้าใจความสัมพันธ์เชิงเหตุปัจจัยของจิต 2) ด้านการปฏิบัติธรรม เป็นแนวทางฝึกสติเพื่อละสังโยชน์ 3) ด้านจิตวิทยาเชิงพุทธ เข้าใจกลไกของเวทนาและตัณหา 4) ด้านการพัฒนาชีวิต การดำเนินชีวิตด้วยความสงบและลดความยึดมั่น 5) ด้านสังคมและจริยธรรม เสริมสร้างเมตตาและสัมพันธภาพที่ดีผ่านการรู้เท่าทันอารมณ์ ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าการปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้นสามารถกระทำได้ในวิถีชีวิตประจำวันผ่านการรู้เท่าทันผัสสะอย่างมีสติ