กระบวนการส่งเสริมการพัฒนาจิตตามหลักกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษากายานุปัสสนาสติปัฏฐานในมหาสติปัฏฐานสูตร 2) เพื่อศึกษาการพัฒนาจิตในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และ3) เพื่อศึกษากระบวนการส่งเสริมการพัฒนาจิตตามหลักกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ในการวิจัยครั้งนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ แบบวิจัยเอกสาร โดยมีการสัมภาษณ์ ผู้ทรงคุณวุฒิ/พระวิปัสสนาจารย์/วิปัสสนาจารย์ 11 รูป/คน ผู้ปฏิบัติธรรม 4 รูป/คน

ผลการวิจัย พบว่า กระบวนการส่งเสริมการพัฒนาจิตตามหลักกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ การพัฒนาจิตโดยการมีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ พิจารณากายในกายว่าเป็นเพียงร่างกายไม่ใช่สัตว์บุคคลตัวตนเราเขา โดยเริ่มจากการพิจารณาดูลมหายใจเข้า-ออกของตน พิจารณารู้ทันในอิริยาบถต่าง ๆ ด้วยสติสัมปชัญญะ หรือมีความรู้ตัวทั่วพร้อมทุกขณะ ๆ พิจารณาส่วนประกอบต่าง ๆ หรือพิจารณาสิ่งปฏิกูลทั้งหลายในร่างกายของตน เช่น ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เป็นต้น พิจารณาอาการต่าง ๆ ในร่างกายของตนโดยสักว่าเป็นธาตุต่าง ๆ และพิจารณารู้ถึงความไม่สวยงามในกาย-ใจของตน ให้เปรียบประดุจดังซากศพในสภาพต่าง ๆ จิตก็จะพัฒนาขึ้นตามลำดับเกิดเป็นปัญญาญาณ สามารถบรรลุมรรค ผล และพระนิพพาน ได้ในที่สุด องค์ความรู้ที่ได้จากการวิจัย  คือ การพัฒนาจิตโดยการมีความเพียร มีสัมปชัญญะ มีสติ พิจารณากายในกายว่าเป็นเพียงร่างกายไม่ใช่สัตว์บุคคลตัวตนเราเขา โดยเริ่มจากการพิจารณาดูลมหายใจเข้า-ออกของตน พิจารณารู้ทันในอิริยาบถต่าง ๆ ด้วยสติสัมปชัญญะ