การเจริญวิปัสสนาภาวนาตามแนวอนัตตลักขณสูตร

บทคัดย่อ

บความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาหลักคำสอนสำคัญในอนัตตลักขณสูตร 2) เพื่อศึกษาการเจริญวิปัสสนาภาวนาในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท และ3) เพื่อเสนอการเจริญวิปัสสนาภาวนาตามแนวอนัตตลักขณสูตร เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบวิจัยเอกสาร โดยมีการสัมภาษณ์ พระวิปัสสนาจารย์/วิปัสสนาจารย์ 6 รูป/คน ผู้ปฏิบัติธรรม 5 รูป/คน

ผลการวิจัยพบว่า การเจริญวิปัสสนาภาวนาตามแนวอนัตตลักขณสูตรเป็นการเจริญภาวนาแบบวิปัสสนายานิก คือการเจริญวิปัสสนากำหนดรู้สภาวปรมัตถ์ที่กำลังปรากฏโดยตรง เป็นการถามตอบแบบสอบอารมณ์กรรมฐาน ในขณะที่พระปัญจวัคคีย์กำลังเจริญวิปัสสนากำหนดรู้ขันธ์ ๕ มี รูป เวทนา สัญญา เป็นต้นที่กำลังปรากฏเฉพาะหน้าอยู่ พระพุทธเจ้าทรงตรัสถามว่าขันธ์ ๕ เที่ยงหรือไม่ พระปัญจวัคคีย์ตอบว่า ไม่เที่ยง สิ่งไม่เที่ยงหากต้องการให้เที่ยงจิตเป็นทุกข์หรือสุข พระปัญจวัคคีย์ตอบว่า เป็นทุกข์ และทรงตรัสสรุปต่อว่า สิ่งไม่เที่ยง เป็นทุกข์ควรหรือที่จะยึดถือว่า เป็นตัวตน เรา เขา จิตของพระปัญจวัคคีย์ปล่อยวางอุปาทานในขันธ์ ๕ นี้เป็นการเจริญภาวนามยปัญญาโดยการฝึกปฏิบัติทุกขณะ องค์ความรู้ใหม่คือ การเจริญวิปัสสนาภาวนามีความเพียร สัมปชัญญะและสติในขณะฟังธรรม หรือการถามตอบสอบอารมณ์อยู่ทุกขณะ โดยกำหนดรู้อารมณ์ปรมัตถ์ที่กำลังเกิด-ดับทุกขณะปัจจุบันย่อมนำไปสู่การบรรลุธรรมได้ ซึ่งทำให้การศึกษาธรรมและการปฏิบัติธรรมเป็นสิ่งไม่ยาก ความนิยมและถือเป็นวัฒนธรรมสืบทอดกันมา