แนวทางการพัฒนาจิตตามหลักจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ 1) เพื่อศึกษาหลักคำสอนสำคัญในมหาสติปัฏฐานสูตร 2) เพื่อศึกษาจิตในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) เพื่อศึกษาแนวทางการพัฒนาจิตตามหลักจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ แบบวิจัยเอกสาร โดยมีการสัมภาษณ์ ผู้ทรงคุณวุฒิ/พระวิปัสสนาจารย์ 24 รูป/คน ผู้ปฏิบัติธรรม 4 รูป/คน ซึ่งผู้วิจัยได้ รวบรวม และสัมภาษณ์บุคคลนำมาวิเคราะห์ สรุปเรียบเรียง และบรรยายเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า แนวทางการพัฒนาจิตตามหลักจิตตานุปัสสนาสติปัฏฐาน เป็นการพัฒนาจิตตามหลัก สัมมาวายามะ คือ ความพยายามชอบ เพื่อให้เกิดฉันทะ ประคองจิตไว้ สัมมาสติ คือ ความระลึกชอบ มีสติกำหนดรู้สภาวะที่เกิดขึ้นในขณะปัจจุบัน และสัมมาสมาธิ คือ ความตั้งจิตมั่นชอบ ความตั้งใจมั่นให้ถูกทาง เพื่อให้เข้าถึง ปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌาน หรือเรียกว่าฌาน 4 ซึ่งประกอบด้วย อาตาปี สัมปชาโน และสติมา โดยการพิจารณาจิตตามความเป็นจริงว่า ไม่ใช่ บุคคล ตัวตน เรา เขา เช่น เมื่อจิตมีโทสะ ก็กำหนดรู้ว่าจิตมีโทสะ เมื่อจิตมีโมหะ ก็กำหนดรู้ว่าจิตมีโมหะ เมื่อจิตมีโลภะ ก็กำหนดรู้ว่าจิตมีโลภะ เป็นต้น จนสามารถบรรลุมรรค ผล และพระนิพพาน ตามลำดับ