รูปแบบการประยุกต์ใช้คุณสมบัติของพระพุทธเจ้า 18 ประการ ในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในสังคมไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาคุณสมบัติของพระพุทธเจ้า 18 ประการ 2) เพื่อศึกษาหลักการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในสังคมไทย และ 3) เพื่อนำเสนอรูปแบบการประยุกต์ใช้คุณสมบัติของพระพุทธเจ้า 18 ประการในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในสังคมไทย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ศึกษาจากพระไตรปิฎก อรรถกถา เอกสารและตำราวิชาการที่เกี่ยวข้อง นำมาวิเคราะห์เพื่อสังเคราะห์โดยใช้การวิเคราะห์เชิงพรรณนา

              ผลการวิจัย พบว่า 1) คุณสมบัติของพระพุทธเจ้า 18 ประการ ปรากฎในคัมภีร์สุมังคลวิลาสินี อรรถกถาทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค ถือเป็นคุณธรรมพิเศษของพระพุทธเจ้ามี 18 ประการ คือ (1) พระตถาคตไม่มีกายทุจริต (2) ไม่มีวจีทุจริต (3) ไม่มีมโนทุจริต (4) พุทธญาณไม่มีอะไรติดขัดในอดีต (5) พุทธญาณไม่มีอะไรติดขัดในอนาคต (6) พุทธญาณไม่มีอะไรติดขัดในปัจจุบัน (7) กายกรรมทั้งปวงของพระพุทธเจ้าคล้อยตามพระญาณ (8) วจีกรรมของพระพุทธเจ้าคล้อยตามพระญาณ 9) มโนกรรมทั้งปวงของพระพุทธเจ้าคล้อยตามพระญาณ (10) ไม่มีความเสื่อมฉันทะ (11) ไม่มีความเสื่อมวิริยะ (12) ไม่มีความเสื่อมสติ (13) ไม่มีการเล่น (14) ไม่มีการวิ่ง (15) ไม่มีความพลาดพลั้ง (16) ไม่มีความผลุนผลัน (17) ไม่มีพระทัยที่ไม่ขวนขวาย และ (18) ไม่มีอกุศลจิต 2) หลักการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในสังคมไทยยังคงใช้หลักโอวาทปาติโมกข์ที่พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงแก่พระสาวกจำนวนมากคราวประชุมครั้งแรกในวันมาฆบูชาเป็นแกนหลักในการเผยแผ่พระพุทธศาสนา หลักโอวาทปาติโมกข์มีเนื้อหาเชิงหลักการ 3 คือ (1) การไม่ทำบาปทั้งปวง (2) การทำกุศลให้ถึงพร้อม (3) การทำจิตให้ผ่องใส อุดมการณ์ 4 คือ (1) ขันติเป็นตบะอย่างยิ่ง (2) พุทธะกล่าวว่านิพพานเป็นบรมธรรม (3) นักบวชทำร้ายผู้อื่นไม่ชื่อว่าเป็นสมณะ (4) เบียดเบียนผู้อื่นไม่ชื่อว่าเป็นสมณะ และวิธีการ 6 คือ (1) การไม่ทำร้าย (2) การไม่ว่าร้าย (3) สำรวมในพระปาติโมกข์ (4) รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร (5) นอนนั่งในที่อันสงัด (6) การประกอบความเพียรทางจิต หลักการ 3 อุดมการณ์ 4 และวิธีการ 6 สามารถสงเคราะห์ลงในหลักการ 4 ได้คือ (1) นักบวชทำร้ายผู้อื่นไม่ชื่อว่าสมณะ (2) เบียดเบียนผู้อื่นไม่ชื่อว่าสมณะ (3) การไม่ทำร้าย (4) การไม่ว่าร้าย ทั้ง 4 ประการ สรุปรวมลงในหลักการไม่ทำบาปทั้งปวง (1) ขันติเป็นตบะอย่างยิ่ง (2) สำรวมในพระปาติโมกข์ (3) รู้จักประมาณในการบริโภคอาหาร (4) นอนนั่งในที่อันสงัด  ทั้ง 4 ประการ สรุปรวมลงในหลักการทำกุศลให้ถึงพร้อม (1)พุทธะกล่าวว่านิพพานเป็นบรมธรรม (2) การประกอบความเพียรทางจิต  ทั้ง 2 ประการ สรุปรวมลงในหลักการทำจิตให้ผ่องใส 3) วัตถุประสงค์ข้อที่ 3 รูปแบบการประยุกต์ใช้คุณสมบัติของพระพุทธเจ้า 18 ในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในสังคมไทย คือ การนำคุณสมบัติของพระพุทธเจ้า 18 มาสังเคราะห์เข้าหลักโอวาทปาติโมกข์เพื่อให้อยู่ในกรอบของหลักการ 3 แล้วประยุกต์เป็นรูปแบบการนำไปใช้การเผยแผ่พระพุทธศาสนาเพื่อให้เกิดประโยชน์ 3 ด้าน 1) ทางด้านพฤติกรรม ได้แก่ การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมมุ่งเน้นการไม่ทำบาปทั้งปวง โดยใช้หลักธรรม เช่น ศีล 5 เป็นต้น เป็นเครื่องมือในการพัฒนาด้านพฤติกรรม 2) ด้านจิตใจ ได้แก่ การพัฒนาจิตใจมุ่งเน้นในเรื่องการทำกุศลให้ถึงพร้อม โดยใช้หลักธรรม เช่น สัมมัปปธาน 4 เป็นต้น เป็นเครื่องมือในการพัฒนาด้านจิตใจ  3) ด้านปัญญา ได้แก่ การพัฒนาปัญญามุ่งเน้นในเรื่องการทำจิตให้ผ่องใส โดยใช้หลักธรรม เช่น สติปัฏฐาน 4 เป็นต้น รูปแบบที่นำคุณสมบัติของพระพุทธเจ้า 18 ประการ มาประยุกต์นี้สามารถใช้เป็นแนวทางแห่งการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในสังคมไทยอันจะเกิดประโยชน์แก่พุทธศาสนิกชนในอนาคตสืบไป