ติปิฏกบาลีอภิธาน: การปริวรรต แปล และวิเคราะห์

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อปริวรรตคัมภีร์ติปิฎกบาลีอภิธาน (ย – รมฺภา) จากอักษรพม่าเป็นอักษรไทย 2) เพื่อแปลบาลีบทตั้งของคัมภีร์ติปิฎกบาลีอภิธาน (ย – รมฺภา) และ 3) เพื่อศึกษาวิเคราะห์คัมภีร์ในด้านประวัติ โครงสร้าง สัททศาสตร์ คุณค่า และการเชื่อมโยงบทบาลีสู่การเจริญวิปัสสนาภาวนา การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพที่เน้นการศึกษาเอกสารเป็นหลัก

ผลการวิจัยพบว่า 1) การปริวรรตเนื้อหาจากต้นฉบับบาลีอักษรพม่าจำนวน 500 หน้า สู่บาลีอักษรไทยสำเร็จลุล่วงด้วยดี ทำให้เกิดฐานข้อมูลที่นักวิชาการไทยเข้าถึงได้ง่าย 2) การแปลบาลีบทตั้งได้ข้อค้นพบสำคัญว่า การเข้าถึงความหมายที่แท้จริงต้องอาศัยการวิเคราะห์เชิงบริบทอย่างลึกซึ้ง เช่น ศัพท์ว่า “ยกฺข” มีความหมายต่างกันถึง 9 นัย ตั้งแต่หมายถึงพระพุทธเจ้าไปจนถึงบุคคลธรรมดา 3) ผลการวิเคราะห์เชิงลึกยืนยันคุณค่าอันยิ่งใหญ่ของคัมภีร์ในฐานะ “กุญแจไขความพระไตรปิฎก” ซึ่งถือกำเนิดขึ้นจากการสังคายนาครั้งที่ 6 ณ ประเทศพม่า และมีความแม่นยำทางไวยากรณ์บาลีชั้นสูง องค์ความรู้ที่สำคัญที่สุดของงานวิจัย คือ การสร้าง “ต้นแบบการศึกษาศัพท์เชิงบูรณาการ” ผ่านการวิเคราะห์ศัพท์สำคัญ 6 คำที่เกี่ยวข้องกับการวิปัสสนาภาวนา ซึ่งแสดงให้เห็นถึงกระบวนทัศน์ใหม่ในการศึกษาบาลีที่ไม่ได้หยุดอยู่แค่ภาคปริยัติ แต่เป็น “สะพานทางปัญญา” ที่เชื่อมโยงความรู้ทางภาษา (ปริยัติ) ไปสู่แนวทางการปฏิบัติ (ปฏิบัติ) เพื่อเป้าหมายสูงสุดคือความหลุดพ้น (ปฏิเวธ) ได้อย่างเป็นรูปธรรม งานวิจัยนี้จึงเป็นการต่อยอดและขยายขอบเขตองค์ความรู้เดิมให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น โดยนำเสนอคัมภีร์อภิธานในฐานะเครื่องมืออ้างอิงเชิงสารานุกรมเพื่อการเข้าถึงแก่นแท้ของพระสัทธรรม