ติปิฏกบาลีอภิธาน : ปริวรรต แปล และวิเคราะห์ (สํส - สนฺนาหยามเส)

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ 1) เพื่อปริวรรตติปิฏกบาลีอภิธานอักษรพม่าเป็นบาลีอักษรไทย สํส - สนฺนาหยามเส 2) เพื่อแปลติปิฏกบาลีอภิธาน สํส - สนฺนาหยามเส และ 3) เพื่อศึกษาวิเคราะห์ติปิฏกบาลีอภิธาน ด้านประวัติความเป็นมาสัททศาสตร์ และคุณค่าการศึกษา เป็นการศึกษาโดยวิธีวิจัยเชิงคุณภาพเอกสาร ผู้วิจัยได้นำคัมภีร์ติปิฏกบาลีอภิธานต้นฉบับอักษรพม่าเล่มที่ 21 ตั้งแต่ สํส - สนฺนาหยามเส มาทำการปริวรรตจากบาลีอักษรพม่าเป็นบาลีอักษรไทย วิเคราะห์จำแนกบท พร้อมทั้งอุทาหรณ์ที่มา แปล เรียบเรียง  นำเสนออาจารย์ที่ปรึกษาและผู้เชี่ยวชาญเพื่อตรวจสอบ แก้ไข ปรับปรุง

 ผลการศึกษาพบว่า 1) คัมภีร์ติปิฏกบาลีอภิธาน ฉบับบาลีภาษาพม่า ฉัฏฐสังคีตี เล่มที่ 21 ที่ซินมินสยาดอและคณะพระภิกษุรวบรวมไว้ มาปริวรรตจากอักษรพม่าสู่บาลีอักษรไทย โดยเลือกอักษร ส เริ่มจากศัพท์ “สํส – สนฺนาหยามเส” รวม 7,885 ศัพท์ พร้อมอุทาหรณ์จากพระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา อนุฎีกา และคัมภีร์สัททาวิเสส เนื้อหามีการบอกประเภทศัพท์ เช่น นาม กิริยา อัพยยศัพท์ วิเคราะห์รากศัพท์ตามหลักไวยากรณ์ และรวบรวมศัพท์ที่มีความหมายใกล้เคียงไว้เป็นกลุ่มเดียวกัน ทั้งหมดนี้สะท้อนหลักการรจนาที่มุ่งให้ได้อรรถรสสมบูรณ์ทั้งด้านไวยากรณ์และเนื้อหา 2) ปริวรรตคัมภีร์ติปิฏกบาลีอภิธานจากอักษรพม่ามาเป็นอักษรไทย แล้วดำเนินการแปลโดยรักษาความหมายตรงกับบทตั้งหรือใกล้เคียง เพื่อให้คัมภีร์ยังคงสื่อความหมายตามวัตถุประสงค์ การแปลแบ่งออกเป็น 3 ด้าน คือ ด้านเนื้อหา แปลตามรูปศัพท์ ธาตุเดิม หรือความหมายของศัพท์, ด้านภาษาและสำนวน แปลเชิงอรรถโดยไม่ยึดพยัญชนะ เพื่อชี้ให้เห็นลักษณะและชนิดของศัพท์, และ ด้านความสัมพันธ์ รักษาความหมายของศัพท์ที่ซ้ำหรือใกล้เคียงกันไว้เหมือนเดิมจากพระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา และคัมภีร์อื่นๆ 3) คัมภีร์ติปิฏกบาลีอภิธาน มีพัฒนาการมาตั้งแต่พุทธศักราช 2312 โดยคณะสงฆ์พม่ารจนาขึ้นจากหลักไวยากรณ์ และต่อมาได้พัฒนาเป็นหลายฉบับจนถึงเล่มที่ 21 ซึ่งจัดอยู่ทั้งในโวหาร สมานัตถโกส และอเนกัตถโกสอภิธาน ผู้วิจัยได้วิเคราะห์ศัพท์ตามหลักสัททาวิเสส เช่น ศัพท์สนธิ นาม สมาส ตัทธิต อาขยาต และกิตก์ อย่างละ 5 ศัพท์ คุณค่าต่อการศึกษาบาลีแบ่งเป็น 2 ด้าน คือ คุณค่าของคัมภีร์ ที่ช่วยให้เข้าใจศัพท์และรากศัพท์ลึกซึ้ง และ คุณค่าต่อการศึกษา ได้แก่ 1) ด้านไวยากรณ์ เพื่อเข้าใจศัพท์ในพระปริยัติธรรม 2) ด้านฉันทลักษณะ ที่นำศัพท์มาใช้ให้ตรงครุ–ลหุ 3) ด้านการศึกษาคัมภีร์ ที่ช่วยให้ตีความและใช้คู่กับคัมภีร์อื่นได้อย่างเข้าใจ