การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของเภสัชชขันธกะและคิลานสูตร ในมุมมองการแพทย์แผนไทยปัจจุบัน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์โครงสร้างและเนื้อหาสาระของ เภสัชชขันธกะ ในพระวินัยปิฎก และ คิลานสูตร ในพระสุตตันตปิฎก ทั้งในสังยุตตนิกายและอังคุตตรนิกาย เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ของคัมภีร์ทั้งสองในมิติการดูแลภิกษุอาพาธ และสังเคราะห์องค์ความรู้ดังกล่าวในมุมมองของการแพทย์แผนไทยปัจจุบัน บทความนี้ผู้เขียนใช้วิธีศึกษาตามระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสาร โดยอาศัยพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พร้อมอรรถกถาที่เกี่ยวข้อง รวมถึงงานวิชาการและงานวิจัยด้านเภสัชในพระไตรปิฎกและการแพทย์แผนไทยเป็นแหล่งข้อมูลหลักในการวิเคราะห์

จากการศึกษาและวิเคราะห์พบว่า เภสัชชขันธกะ และ คิลานสูตร มีความสัมพันธ์เกื้อกูลกันอย่างชัดเจนทั้งในเชิงโครงสร้างและเชิงเนื้อหา โดย เภสัชชขันธกะ ทำหน้าที่เป็นกรอบการจัดการด้านยาและการรักษาโรคในมิติทางกาย ขณะที่ คิลานสูตร ทำหน้าที่เป็นกรอบการดูแลด้านจิตใจและการพัฒนาจิตด้วยสติปัญญา การวิเคราะห์ร่วมกันนำไปสู่การสังเคราะห์กรอบคิด “ธรรม–เภสัช–คิลาน” ซึ่งสะท้อนการดูแลผู้ป่วยแบบองค์รวมที่เชื่อมโยงการบำบัดทางกาย การพยุงสภาพจิตใจ และการภาวนาเข้าด้วยกัน บทความนี้แสดงให้เห็นว่าองค์ความรู้จากพระไตรปิฎกมิได้เป็นเพียงหลักคำสอนทางศาสนา หากแต่สามารถนำมาประยุกต์ใช้เป็นฐานคิดในการพัฒนาการแพทย์แผนไทยปัจจุบัน ทั้งในด้านการดูแลผู้ป่วยแบบองค์รวม การจัดการความเจ็บป่วยอย่างมีจริยธรรม และการยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยในบริบทสังคมร่วมสมัยอย่างมีระบบ น่าเชื่อถือ และยั่งยืน